Mısır Nereye Gidiyor? (7)

Afrika’nın Yeni Ticaret Haritası: COMESA, TFTA, AfCFTA ve GAFTA

Bir önceki yazımda Mısır’ın yaklaşık 120 milyonluk kendi iç pazarının ötesindeki fırsatlarından söz etmiştim.

Bugün konuyu biraz daha derinleştirmek istiyorum.

Çünkü Mısır’ın ekonomik gücünü anlamak için yalnızca fabrikalara, limanlara ve altyapıya bakmak yeterli değil.

Ticaret haritasına da bakmak gerekiyor.

Mısır’ın stratejik avantajlarından biri, farklı bölgesel ve uluslararası ticaret anlaşmaları sayesinde çok geniş pazarlara erişim imkânına sahip olmasıdır.

Mısır’ın resmi yatırım kurumu GAFI, farklı ticaret anlaşmalarının ülkeye yaklaşık 1,5 milyar tüketiciye erişim potansiyeli sağladığını belirtiyor. (GAFI)

Peki bu büyük pazarın arkasında hangi anlaşmalar var?

Bunların başında COMESA, TFTA, AfCFTA ve GAFTA geliyor.

İsimleri birbirine benzese de her birinin kapsamı ve amacı farklı.

COMESA: Mısır’ın Afrika’daki İlk Büyük Kapılarından Biri

COMESA, Doğu ve Güney Afrika Ortak Pazarı.

Mısır bu yapıya 1998 yılında katıldı.

COMESA’nın temel amacı, üye ülkeler arasındaki ticareti geliştirmek, gümrük ve ticaret engellerini azaltmak ve zaman içinde daha bütünleşmiş bir bölgesel pazar oluşturmaktır. Mısır açısından COMESA’nın önemli avantajlarından biri, anlaşmanın kurallarını ve menşe şartlarını karşılayan ürünlerin üye ülkeler arasında gümrük avantajlarından yararlanabilmesidir. (GAFI)

Burada önemli olan şu:

Mısır’da üretim yapan bir şirket için COMESA sadece bir ticaret anlaşması değildir.

Afrika’nın doğusuna ve güneyine açılan bir üretim kapısıdır.

Bu nedenle Mısır’da yatırım yapan bir sanayicinin sadece Mısır pazarını değil, COMESA coğrafyasını da yatırım planının bir parçası olarak değerlendirmesi gerekir.

TFTA: Daha Büyük Bir Afrika Ticaret Alanı

İkinci önemli başlık ise TFTA.

TFTA, COMESA, Doğu Afrika Topluluğu (EAC) ve Güney Afrika Kalkınma Topluluğu’nun (SADC) oluşturduğu Üçlü Serbest Ticaret Alanıdır.

Anlaşma 25 Temmuz 2024 tarihinde yürürlüğe girdi. Mısır da anlaşmayı onaylayan ülkeler arasında yer aldı. Üç bölgesel ekonomik topluluğun toplamı 29 ülkeyi, Afrika Birliği üyelerinin yarısından fazlasını ve yaklaşık 800 milyonluk bir nüfusu kapsıyor. (comesa.int)

Bu nedenle TFTA’yı sadece yeni bir ticaret anlaşması olarak görmek doğru olmaz.

TFTA’nın üç temel ayağı bulunuyor:

Ticaret ve pazar entegrasyonu…

Altyapı ve bağlantıların geliştirilmesi…

Sanayileşme ve üretim kapasitesinin artırılması. (comesa.int)

Bence üçüncü başlık özellikle önemli.

Çünkü mesele sadece malların sınırdan daha kolay geçmesi değil.

Üretim zincirlerinin birbirine bağlanması.

Mısır’da üretilen bir ürünün Doğu Afrika’ya, Güney Afrika’ya veya bu bölgelerdeki başka pazarlara daha kolay ulaşabilmesi, Mısır’ın bölgesel üretim merkezi olma hedefini güçlendirebilir.

Ancak burada önemli bir ayrıntıyı da belirtmek gerekir: TFTA’nın yürürlüğe girmesi ile anlaşma kapsamında ticaretin bütün unsurlarının fiilen uygulanması aynı şey değildir. COMESA, TFTA kapsamında ticaretin başlamasının 2026’da gerçekleşmesinin beklendiğini ve uygulama mekanizmalarının geliştirildiğini belirtiyor. (comesa.int)

Yani önümüzde henüz tamamlanması gereken önemli bir süreç var.

Ve bu süreç Mısır açısından yakından takip edilmeli.

AfCFTA: Afrika’nın Ortak Pazarı

TFTA’nın üzerinde daha geniş bir yapı daha var:

AfCFTA – Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Alanı.

Bu, Afrika’nın kıta çapında ortak bir ticaret alanı oluşturma hedefinin en önemli araçlarından biri.

Mısır, AfCFTA anlaşmasını 2019 yılında onaylayan ülkeler arasında yer aldı. Anlaşma 30 Mayıs 2019’da yürürlüğe girdi. (African Union)

AfCFTA’nın amacı yalnızca gümrük vergilerini azaltmak değil.

Mal ve hizmet ticaretini geliştirmek, yatırımları desteklemek, kıta içi ticareti artırmak ve Afrika ülkelerinin birbirleriyle daha güçlü üretim ve tedarik zincirleri kurmasını sağlamak.

Mısır açısından bunun anlamı çok büyük.

Çünkü Mısır’ın önünde sadece birkaç Afrika ülkesi değil, zaman içinde bütün kıtayı kapsayan çok daha geniş bir ekonomik alan bulunuyor.

Bu nedenle Mısır’ın son dönemde AfCFTA’nın sunduğu imkânlardan daha fazla yararlanmak ve Afrika’ya yönelik ihracatını artırmak için girişimlerini güçlendirmesi oldukça önemli.

GAFTA: Arap Dünyasına Açılan Kapı

Afrika tarafının yanında Mısır’ın bir başka büyük avantajı da Arap dünyası.

Burada karşımıza GAFTA – Büyük Arap Serbest Ticaret Bölgesi çıkıyor.

GAFTA’nın temel amacı Arap ülkeleri arasındaki ticareti kolaylaştırmak ve ticaret engellerini azaltmak.

Mısır açısından GAFTA’nın önemi, ülkenin Arap dünyasıyla olan güçlü tarihsel ve ekonomik ilişkileriyle birleşiyor. (GAFI)

Bu da Mısır’da üretim yapan şirketler için farklı bir fırsat yaratıyor:

Mısır’da üret, Arap pazarına ulaş.

Özellikle gıda, tarım, yapı malzemeleri, ambalaj, makine, tekstil ve tüketim ürünleri gibi alanlarda bu bağlantının daha fazla değerlendirilmesi mümkün.

Dört Anlaşma, Tek Stratejik Avantaj

Şimdi bu dört yapıyı yan yana koyalım:

COMESA → Doğu ve Güney Afrika

TFTA → COMESA + EAC + SADC arasında daha geniş ticaret entegrasyonu

AfCFTA → Afrika kıtasının tamamını hedefleyen ortak ticaret alanı

GAFTA → Arap dünyası

Bunların üzerine Avrupa ile mevcut ticaret bağlantılarını ve Mısır’ın Türkiye dahil farklı ülkelerle yaptığı anlaşmaları da eklediğimizde, Mısır’da üretim yapan bir yatırımcının önünde gerçekten çok geniş bir pazar alanı oluşuyor.

İşte bu nedenle Mısır’ın yatırım hikâyesini yalnızca “120 milyonluk bir pazar” olarak anlatmak bana göre artık yeterli değil.

Mısır’da yatırım yapmanın asıl anlamı, doğru üretim modeli kurulduğunda çok daha geniş bölgesel pazarlara ulaşabilme ihtimalidir.

Peki Türk Yatırımcı İçin Ne Anlama Geliyor?

Burada Türkiye açısından çok önemli bir fırsat görüyorum.

Türkiye’nin üretim tecrübesi, mühendislik altyapısı, makine sanayisi ve ihracat kültürü ile Mısır’ın coğrafi konumu ve ticaret bağlantıları bir araya getirilebilir.

Ortaya çıkabilecek model oldukça açık:

Türkiye’den teknoloji ve üretim tecrübesi…

Mısır’da üretim…

Afrika ve Arap dünyasında pazar…

Avrupa’da ihracat fırsatı…

Bu model yalnızca iki ülke arasındaki ticaret hacmini artırmaz.

Yeni yatırımlar yaratabilir.

Yeni istihdam alanları oluşturabilir.

Tedarik zincirlerini geliştirebilir.

Ve Türkiye ile Mısır arasında gerçek anlamda bölgesel bir üretim ortaklığı oluşturabilir.

Asıl Mesele Anlaşmayı İmzalamak Değil

Ancak burada önemli bir noktanın altını çizmek gerekiyor.

Bir ticaret anlaşmasının varlığı tek başına yeterli değildir.

Asıl mesele, anlaşmanın sahada ne kadar kullanılabildiğidir.

Gümrük işlemleri hızlanacak mı?

Menşe kuralları yatırımcı tarafından kolayca uygulanabilecek mi?

Lojistik maliyetleri rekabetçi olacak mı?

Sınır geçişleri kolaylaşacak mı?

Finansman ve ödeme sistemleri geliştirilecek mi?

Ve en önemlisi, özel sektör bu anlaşmaların sunduğu fırsatlar konusunda yeterince bilgilendirilecek mi?

Bence Mısır hükümetinin önümüzdeki dönemde üzerinde durması gereken en önemli konulardan biri de budur.

Çünkü ticaret anlaşması bir kapıdır; o kapıdan geçecek olan ise üretici ve yatırımcıdır.

Mısır’ın görevi yalnızca bu kapıları açmak değil, yatırımcının o kapılardan geçmesini kolaylaştırmaktır.

Harita Bize Ne Söylüyor?

Bugün bütün bu anlaşmalara birlikte baktığımda, Mısır’ın önünde oldukça farklı bir ekonomik model görüyorum.

Mısır yalnızca kendi iç pazarına üretim yapan bir ülke olabilir.

Ya da…

Afrika’ya, Arap dünyasına ve Avrupa’ya üretim yapan bölgesel bir merkez olabilir.

Bence Mısır’ın önündeki asıl tercih budur.

Ve son yıllarda atılan adımlar, ikinci seçeneğe doğru bir yöneliş olduğunu gösteriyor.

Mısır’ın önündeki fırsat büyük.

Ama fırsat kadar sorumluluk da büyük.

Üretim kalitesini artırmak…

Maliyetleri düşürmek…

Lojistiği güçlendirmek…

Nitelikli insan kaynağı yetiştirmek…

Ve yatırımcıya öngörülebilir bir ortam sunmak…

Bütün bunlar başarılırsa, ticaret anlaşmaları kâğıt üzerinde kalan belgeler olmaktan çıkar ve gerçek ekonomik değere dönüşür.

Belki de Mısır’ın geleceğini anlamanın en doğru yolu artık sadece Kahire’ye bakmak değil.

Kahire’den çıkan yolların nereye gittiğine bakmak.

Çünkü Mısır’da üretilen bir ürünün geleceği artık sadece Mısır’da değil.

Afrika’da, Arap dünyasında ve Avrupa’da olabilir.

Bir sonraki bölümde ise bu büyük haritanın en önemli sorusuna odaklanacağım:

Mısır’da kim, hangi sektörde, nasıl üretim yapmalı?

Çünkü anlaşmaları bilmek önemli.

Ama asıl önemli olan, o anlaşmaların sunduğu fırsatı doğru yatırımla nasıl gerçeğe dönüştüreceğimiz.

Bir sonraki bölümde görüşmek üzere.