Türkçe
English
العربية
Español
Modern giyimli iki kadin kose basinda muhtemelen yemek yedikleri erkege sorar: "Demek kisin da koskte kalacaksiniz... Iyi ama o karda kiyamette nasil yasayacaksiniz, usumez misiniz?"El cevap: "Ah, nicin usuyelim? Babamin kutuphanesi Arap harfleriyle yazilmis koca koca kitaplarla dolu, onlari yakar yakar isiniriz!" Akbaba dergisinin 4 Ekim 1928 tarihinde yani Harf Devrimi'nden hemen once yayinlanan sayisindaki karikatur aslinda 'devrim zihniyetini' anlatmak icin yeterli... Zaten karikaturun uzerinde yer alan "Odun yerine" basligi da alt yaziya gerek birakmiyor. Devrimci karikaturistlerin buradaki kasti aslinda, sadece eski harfli eserleri yakmak degil; bir medeniyeti ve o medeniyetin butun degerlerini yok etmek. Tabii ellerinden gelen, daha dogrusu 'simdilik' yapmaya imkan bulduklari sey degersizlestirmek, alay etmek, kucuk gormek. Karikatur tarihcisi Turgut Ceviker'in dort yillik ozverili bir calismasiyla ortaya cikan, Murat Belge'nin 'sunusu'yla NTV Yayinlari tarafindan basilan dort ciltlik "Karikaturkiye", Turkiye'nin 1923-2008 yillari arasindaki tarihini anlatiyor. Buna bir anlamda "Karikaturlerle Cumhuriyet Tarihi" de diyebiliriz. Zaten dizinin alt basliginin tam adi da bu. Turkiye'deki onemli gazete ve dergiler taranarak hazirlanan bu kapsamli eserde yer alan calismalar, 500 bin karikatur arasindan secilmis. Dizinin ilk kitabi 1923-1960 donemini, yani Tek Parti ve Demokrat Parti devirlerini kapsiyor. Isin ilginci 1923 ile 1950 yillari arasindaki cizimler, iktidar elestirisinden uzak, daha cok 'yandas' yorumlardan olusurken; 1950'den sonraki cizimlerde iktidar muhalifligi hem de olabildigince sert ve cirkin bir tutum goze carpiyor. 
27 Mayis 1960 askeri darbesini takip eden gunlerdeki karikaturler ise 'karikatur sanati' ve gazetecilik acisindan tam bir fecaat! Demokrasiyi kesintiye ugratan darbeye ve darbecilere ovguler dizen cizimlerin sekli ve icerigi, donemin siyasi atmosferini cok iyi yansitiyor. Tek patili donem cizgilerinde gordugumuz asagilama ve hakaret, 27 Mayis'tan sonra artarak devam ediyor.
12 Eylul 1980 darbesinin akabinde yayinlanan karikaturlerin azligi dikkat cekici. Bu donemde dikkat ceken baska bir nokta da 27 Mayis'ta askeri goklere cikaranlar, az da olsa 12 Eylul'u elestiriyor. Karikaturistlerin, 28 Subat'a bakisi ise cogunlukla, birkac elestirel figur olsa da, darbeci ya da daha hafif bir ifadeyle askerci bir zihniyetin yansimasi. Cizerlerin en cok hedefinde yer alan siyasetciler arasinda Suleyman Demirel, Necmettin Erbakan, Turgut Ozal ve Tayyip Erdogan dikkat cekiyor. Elestirilenler arasinda sol kokenli politikacilar da yok degil, ama cok sinirli. Nedense? Yine muhafazakar, milliyetci olarak bilinen siyasetcilerle ilgili cizimlerde sanatsal degerlerden ote ideolojik tavirlar on planda. Hemen her donem ama daha cok 1930 ile 1990 arasi cizimlerde sakalli, cubbeli, basortulu insanlarin abartili bir bicimde karikaturize edilmesi de bu eserlerin cizerlerinin ideolojilerini ortaya koymasi bakimindan onem arz ediyor. Butun bunlar toplumun buyuk bir kesiminin karikature mesafeli durmasinin, gonul kirginlginin asil nedeni olarak karsimiza cikiyor. Habervakti
