Türkçe
English
العربية
Español
Osmanli Devleti'nde tugra uzun yillar devletin sembolu olarak kullanildi. Ancak 19. yuzyilin ortalarindan itibaren devleti simgeleyebilecek yeni bir arma gelistirildi. Peki, bircok objeden olusan bu armadaki simgeler ne anlama geliyor? Sanat Tarihcisi Dr. Emine Kirikci, Osmanli Devlet Armasi'ndaki 37 sembol ve objenin anlamini anlatti.
Kalkan, Gunes, Baston, Terazi hepsinin bir anlami var
Sanat Tarihcisi Emine Kirikci, armada yer alan sembollerden her birinin ayri bir anlam tasidiginin altini cizerek Osmanli Devlet Armasi'ndaki 37 sembolun ne anlama geldigini anlatti. Dr. Emine Kirikci, soyle devam etti: "Osmanli Armasi'nda 37 adet sembol, sekil ve obje bulunmaktadir. Bunlarin cogunlugu Osmanli kimligini aramaya yansitan sembollerdir. Armanin yukarisindaki daire icindeki tugra, devletin kurucusu ve idamesini saglayan padisahin simgesi olup uzerinde bulundugu dairesiyle birlikte gunesi temsil eder. Gunesin yuvarlagini adeta kucaklar bicimde yapilmis olan hilal, devletin bir Islam devleti oldugunu belirten hilafettir. Hilalin ve dairenin etrafindaki cizgiler gunesin isinlari ile butun insanligi, Memalik-i Osmaniye'yi aydinlattiginin ifadesi olmustur. Devletin koruyuculugunun sembolu olan kalkanin uzerinde, kalkanin kenarini cevreleyen 'el-mustenidu bitevfikati'r-rabbaniye Abdulhamid Han Meliku'd-Devleti'l-Osmaniye' yazisi, Abdulhamid'in saltanatinin son zamanlarina dogru tugranin altinda yukari dogru bakan hilalin uzerindedir. Kalkanin kenarlarina da on iki adet yildiz islenmis yine ayni donemlerde bu yildizlar iki hilal arasina alinmis ve on iki cifte ay yildiz zaman zaman kalkanda gorulmustur. Kalkanin uzerinde yildizlarin yer almasi Osmanli'yi kainatin merkezine yerlestirmis bir konuma getirir. Daha sonra yildizlarin ay-yildiza donusturuldugu dusunulurse, bunlar Osmanli'ya bagli eyaletler olarak da kabul edilebilir. Bazi armalarda yildiz sayisi degisir. Kalkanin ortasindaki motif stilize bir gunes semboludur. Kalkanin uzerinde buluna sorguclu serpus dunya saltanatinin bir simgesi ve Osmanli Devleti'nin kurucusu Osman Gazi'yi temsil eder. Osmanli'da baslik onemli bir simgesel isarettir ve tasiyan kisinin kimligini ortaya koyar."Tanzimat Madalyasi ilham oldu
18. yuzyilin sonlarina kadar Osmanli Devleti'nde tugra; sultanin imzasi, hanedaninin sembolu ve devletin armasi islevi goruyordu. Bu nedenle donemin bircok yapitinda tugra motifini gormek mumkun. Ancak 19. yuzyil ortalarina gelindiginde Avrupa sembolizmine ayak uydurmak icin devleti simgeleyebilecek bir arma ihtiyaci dogdu. Laurent Joseph Hart'in 1850 tarihli Tanzimat Madalyasi'nda yer alan bircok objeden olusan simgeler, Osmanli Devlet Armasi'nin da ilham kaynagi oldu. Arma son seklini 1881 yilinda yani II. Abdulhamid doneminde aldi. Sanat Tarihcisi Dr. Emine Kirikci, Milli Saraylar Dergisi'ndeki makalesinde Osmanli Devleti'nin simgesi olan armanin uzerinde yer alan 37 sembolun anlamina dikkat cekti. Dr. Emine Kirikci, Osmanli Devlet Armasi'nin her birinin baska anlam tasiyan 37 farkli simgeden olustugunu belirterek, son seklini II. Abdulhamid Han doneminde aldigini soyledi. Dr. Emine Kirikci: "Osmanli Devleti'nin ilk resmi armasinin ne zaman cizilmis olabilecegi net olarak bilinmemekle beraber II. Abdulhamid doneminde, 1881 yilinda son seklini almis olan Osmanli Armasi'nin motifleri soyledir; Armanin merkezinde oval icinde kalkan ve bu seklin ortasinda gul motifli desen yer alir. Oval seklin yuzunde iki hilal, on alti yildiz, ustunde sorguclu bir kavuk, kirmizi ve yesil ay-yildizli iki bayrak, bayraklarin uzerinde de birer mizrak yer alir. Gunes isinlarinin icindeki madalyonun icinde padisahin sah tugrasi bulunur. II. Abdulhamid'in son donemlerine dogru ilave edilen hilal, madalyonu alttan kusatarak icine 'el-mustenidu bitevfikati'r-rabbaniye Abdulhamid Han Meliku'd-Devleti'l-Osmaniye' ibaresi konmustur. Sol tarafta sungu, teber (balta) tabanca, cicekler, kucuk bir topuza asili terazi ve terazinin altinda iki kitap bulunmaktadir. Oval seklin altinda ikinci bir kucuk arma, iki ok, bir ok torbasi ve mesale vardir. Armanin en alt kisminda stilize edilmis bitkisel kivrim dallarindan sarkan bes nisan bulunmaktadir" ifadelerini kullandi.Al bayrak bagimsizligin sembolu
Kirikci, "Kalkanin sag tarafinda Osmanli sancagi, kirmizi zemin uzerine beyaz ay-yildizli olarak resmedilmistir. Osmanli sancagi armada bagimsizligin sembolu olarak yer alir. Kalkanin sol tarafinda yesil renkli ve beyaz ay-yildizli bir baska sancak II. Abdulhamid'in politikasi Islamciligin bir yansimasidir. Turklerin geleneksel silahlarindan mizrak, toren silahlarindan tek tarafli teber, tarikat mensubu dervislerin simgesel silahlarindan cift tarafli teber, torenlerde kullanilan el siperlikli kilic ile adalet, guc, savascilik ve zaferi sembolize eden ikinci kilic geleneksel Turk kilicidir. Agizdan dolma top, haberci sembolu borazan, suvari ve yaya askerleri tarafindan kullanilan gurz ve topuz, atli ve yaya birliklerince 1444 yilinda kullanilmaya baslanan sungulu tufek, modernligin gostergesi olarak 1840'dan itibaren butun suvarilerin kullanmaya basladigi toplu tabanca, armanin en cok dikkat ceken bolumlerindendir. Gorunumu sesperi cagristiran asa, Hz. Musa (AS)'in bastonu olabilir. Tasavvufta yol onderligini temsil eden asa, bilgi ve yonetimin taninan semboludur." diye konustu.Hukuk, adalet kefesinde
Dr. Emine Kirikci: "Butun uluslarda adaletin sembolu olarak kabul edilen terazi, Osmanli Devleti'nin ve sultanin adaletini simgelemektedir. Terazide iki adet kitap yer alir. Bunlardan biri Osmanli adalet sisteminin kaynagini belirten Kur'an-i Kerim'dir. Ikinci kitap ise 23 Aralik 1876'da ilan edilen Kanun-i Esasi'dir. Kisaca kitap; din, adalet, hukuk ve egitimi sembolize eder. Bereket ve bollugu simgeleyen bereket boynuzu, gemiciligin evrensel sembolu olan gemi capasi, aydinlatan yol gosteren mesale, Turklerin ata silahlarindan okculugun araclari okluk, ok ve yay armanin tabanini olusturan bitkisel kivrimlarin hemen uzerinde yer alir. Osmanli bezemlerinde siklikla gorulen rumi ve palmet desenlerini cagristiran bu bitkisel motiflere bes adet nisan asilmistir. Soldan saga dogru sirasiyla; Sefkat Nisani, Nisan-i Osmani, Nisan-i Iftihar, Mecidi Nisani ve Nisan-i Ali Imtiyaz'dir."Renkler ne anlama geliyor
Turk tarihinde bazi donemlerde renkler yonleri ifade etmek icin kullanilmistir. Kara; kuzey, kirmizi; guney, yesil; dogu ve beyaz; bati icin kullanilmistir. Bazi donemlerde yesil renk, genclik anlamini ifade icin kullanilmistir. Buyuk Selcuklu Imparatorlugu'nun bayragi de yesil-sari-kirmizi renklerden olusuyordu. Nitekim 1110-1189 yillarinda yasayan Iranli Abdulcelil El Kazvini 1161-1165 yillari arasinda yazdigi Kitab'un Nakz isimli eserinde; Selcuklu askerlerinin siyah sancak degil yesil, sari ve kirmizi sancak tasidiklarini ifade etmistir. Osmanli Devleti'nde de sancaklar, bayraklar ve tugralarda yesil, sari ve kirmizi renkler kullanilmistir. Hilafet sancaginin rengi aslinda siyah olmasina ragmen Osmanli armasinda genellikle yesil renkte gosterilmistir. milligazete
