Türkçe
English
العربية
Español
Yayinladigi harem sahneleriyle simsekleri uzerine ceken Muhtesem Yuzyil dizisinin tarih danismani Doc. Dr. Erhan Afyoncu tepkileri "Bizde tarih gereginden cok kutsal sayiliyor" diyerek yorumladi. Afyoncu, kendisine yoneltilen "Osmanli haremi hakkinda ne biliyoruz?" seklindeki soruya da itiraf niteliginde bir cevap veriyor... Kanuni Sultan Suleyman donemini konu alan, ?Muhtesem Yuzyil? dizisi, gecen hafta yayinlanan ilk bolumuyle, buyuk tepkilere neden oldu. Firtina kopartan diziyle ilgili ilk degerlendirme ve yorumlar Basbakan Yardimcisi Bulent Arinc'a dek uzaniyor, tartismalari dunyanin en onemli ajanslarina dahi konu oluyorsa, dizinin bundan sonra yaratacagi etkiyi kestirebilmek dahi guc. Dizinin tarih danismani, Murat Bardakci'nin Haberturk Televizyonu'nda her cumartesi aksami yayinlanan Tarihin Arka Odasi programinda, Pelin Batu'yla birlikte iki arkadasindan biri olan Doc. Dr. Erhan Afyoncu'yla diziyi ve yoneltilen elestirileri konustuk.Muhtesem Yuzyil'in bu kadar buyuk bir yanki uyandiracagini bekliyor muydunuz?
Boyle bir dizinin buyuk tepki toplayacagini tahmin etmistim. Cunku biz tarihteki devlet adamlarina peygamber gibi bakiyoruz. Bu yuzden tarih dizisi yapmak Turkiye'de cok zor. Buna ragmen boyle bir dizi yapilirken kenarda durmak da hosuma gitmezdi. Tarihci mesuliyeti var. Bu yuzden danismanlik yapmaya basladim.
Tarih danismanligi icin sartiniz oldu mu?
Tek sartim, ?Kanuni doneminde bu sekilde bir sey yoktur? diye ifade ettigim herhangi bir konunun diziye girmemesiydi. Hem senaryo yazarimiz Meral Okay, hem de yapimci Timur Savci bunu kabul edince danisman olarak basladim. Dizinin seyredilecegini bekliyordum. Cunku bizim Tarihin Arka Odasi programindan ve benim ?Sorularla Osmanli Imparatorlugu? isimli kitabimin satisindan tarihe karsi buyuk bir ilginin oldugunu biliyordum. Turkiye'de eksik olan tarihin sinema ve televizyon ayagiydi. Diziler cok seyrediliyor. Ancak cogu ayni cizgide. Bu yuzden degisik bir alanin ilgi gormesi normal.Diziyi tarihcilerden cok kose yazarlari elestirdi, ucuz bir kopya oldugu soylendi.
Turkiye'de yapilan her sey elestirilir. Ozellikle de populer olmussa... Senaryo hazirligindan baslayarak bu diziye buyuk emek verildi. Meral Okay, ben diziyle ilgilenmeden once konuyla ilgili ne bulduysa okumus. Daha sonra benim verdigim diger literaturu de inceledi. Bizde tarihi belgeler sinirli bilgi veriyor. Bu yuzden cok tarihi kayit gorulmesi gerekiyor. Matrakci Nasuh'un, Celalzade Mustafa'nin, Bostan Celebi'nin, Tabib Ramazan'in Kanuni donemini anlattigi eserleri incelendi. Feridun Ahmed Bey'in Kanuni'nin gonderdigi mektuplari da icine alan ?Munseatu's Selatin? isimli eserindeki mektuplar kullanildi. Minio, Zeno, Navagero gibi Kanuni donemin de Istanbul'da bulunmus ve donemin en onemli kaynaklari olan Venedik elcilerinin raporlari ilk defa Turkce'ye cevriltildi. Alman ve Fransiz kaynaklari da elden gecti. Bu kadar emege ucuz bir kopya demek ayiptir.Senarist Okay, Venedik elcilik raporlari icin ?Wikileaks? benzetmesinde bulundu.
Gercekten de 16. yuzyilin Wikileaks belgeleri, Venedik balyoslarinin raporlaridir. Biz bu raporlari ve Osmanli'nin Rodos, Macaristan gibi yabanci devletlerle yaptigi yazismalarda genellikle sadelestirerek orijinal belgeleri kullanmayi tercih ettik. Ileriki bolumlerde gorulecek.Ya dekor ve kostumler?
Insanustu caba harcandi. O kadar guzel oldu ki; insanlar dizinin Topkapi Sarayi'nda cekildigini zannediyor.Dizide Kanuni doneminde harem ve kadin faktorunun cok fazla on plana ciktigi elestirilerine katilir misiniz?
Dizi sadece Kanuni dizisi degil. Oyle olsaydi adi ?Muhtesem Suleyman? olurdu. Hurrem Sultan'la Kanuni'nin birlikte ele alindigi, asklarinin ve donemin anlatildigi bir dizi. Harem, o donemin bir gercegi. Yavuz Sultan Selim'le ilgili bir dizi cekseniz harem cok geri planda kalir.Kanuni kadinlara duskun muydu, yoksa tekesli miydi?
Kanuni, torunu III. Murad gibi kadinlara duskun bir padisah degil. Ancak tekesli de degil. Hurrem Sultan, Mahidevran Sultan, Gulfem Hatun ve adini bilmedigimiz cocuk dogurmus iki esi daha var. Tabii bunlarin haricinde cocuk dogurmamis gozdeler de var. Fakat Hurrem Sultan'la birlikte Kanuni tekesli gibi oluyor.Kanuni'ye sehvet duskunu denebilir mi?
Gunumuzde birden fazla kadinla birlikte olmak sehvet duskunu gibi yorumlanabilir. Ancak o donemin hukuk anlayisiyla birden fazla kadinla evlenmek normal. Hanedanin devamini garanti altina almak icin padisahlarin cok cocugunun olmasi gerekir. 18. yuzyilda Ispanya'da, Avusturya'da, Polonya'da hukumdarlarin erkek cocuksuz olmesiyle yillarca suren veraset savaslari yasandi.Kanuni'nin escinsel olduguna dair bir bilgi var mi? Dizide yardimcilarindan birisiyle bakisip goz kirpmasi bu yorumlara neden oldu.
Kanuni ile ilgili boyle bir durum soz konusu degil. Ibrahim Pasa Kanuni'nin cocukluk arkadasi. Bu yuzden onu cok cabuk yukseltmistir. Nitekim ileride Kanuni'nin Ibrahim'i cok yakinindan birisiyle evlendirdigini gorecegiz.Harem Osmanli padisahlarinin hayatinda neden bu denli onemliydi?
Insanin evi ne kadar onemliyse harem de padisahlar icin o kadar onemlidir, cunku evidir.Iceride olup bitenlerle ilgili bugune gelen belgeler nedir?
Harem her zaman esrarengiz ve hayalleri susleyen bir yer olmustur. Bu yuzden Batililar, haremle ilgili cinsel hayaller kurmuslar ve yuzlerce hayali kaleme almislardir. Ust duzey devlet gorevlilerinin bile girmelerinin mumkun olmadigi haremi Avrupali Hiristiyanlarin gormeleri hayal bile edilemezdi. Buna ragmen, bir cok hayali bilgiyi kitaplarinda anlatirlar. Haremin teskilat yapisini, calisanlari Osmanli belgelerinden dolayi teferruatli olarak biliyoruz. Ancak harem hayatiyla ilgili sarayda calismis bir kac gorevlinin kisaca bahseden hatirati ile 19. yuzyilda yazilmis. Yine bir-iki hatiratin disinda fazla bir bilgimiz yok.Yalniz padisahin cariyeleri mi yasardi haremde?
Harem denilince padisahla birlikte olan yuzlerce kadin akla gelir. Bu dogru degildir. Haremde yuzlerce kadin bulunur. Ancak bunlarin cok buyuk bir kismi padisahin annesinin, eslerinin, cocuklarinin hizmetine bakan gorevlilerdir.?Gayriahlaki iliskiler olsaydi, danismanlik yapmazdim'Basbakan Yardimcisi Bulent Arinc diziyle ilgili olarak, ?Geregini yapacagiz? dedi. Siz Arinc'in sozlerini nasil okudunuz?
Ben Sayin Arinc'in diziyi seyretmedigi kanaatindeyim. Cunku Kanuni'yle ilgili haksiz yere atilan icki ve gayriahlaki iliski iddialarini tenkit etti. Ancak diziyi seyredenler oyle sahnelerin olmadigini gordu. Boyle bir durum soz konusu olsa diziye danismanlik yapmam.Dizinin ozellikle muhafazakar cevreleri rahatsiz etmesini nasil acikliyorsunuz? Turkiye'de Osmanli'ya tabu olarak mi bakiliyor?
Biz tarihe kutsallik atfediyoruz ve gunumuzun deger yargilari acisindan bakiyoruz. Osmanli Devleti'nin tarihi o kadar hasmetli ki, bizi eziyor. Ulasilmaz olarak goruyoruz. Bu yuzden Osmanli tarihi tabulasiyor.Muhafazakar cevreler en cok neleri bilmek ya da hatirlamak istemiyor?
En basta padisahlarin icki icmesi. Bunu yakistiramiyorlar. Padisahlarin cogu icki icmiyor. Ancak Yildirim Bayezid, II. Murad ve IV. Murad gibi icenler var. O, onlarin gunahidir. Padisah olmakla gunahsiz olunmuyor. Bir de harem kurumu. Bugunun penceresinden bakildigi icin hoslarina gitmiyor. Ancak padisahlarin cok kadinla beraber olmasi sadece onlarin arzularindan dolayi degil, devletin devami acisindan gereklidir.Muhtesem Yuzyil'i elestirenler neden diziyi bir belgesel gibi algilamak istiyor?
Bizde tarihi dizi cok cekilmedi. Bu yuzden tarih denince ders kitaplari akla geliyor. Onlarda da ozel hayat yok, savaslar var. Bakin; Turkiye'de muhafazakar kesim oldukca guclendi. Televizyon ve gazeteleri de var. Ancak benim de icinde bulundugum bircok toplantida ve yemekte muhafazakar zenginlerin kulture yatirim yapmadigi hep vurgulanmistir. Boyle dizi cekmek oyle cok maliyetli de degil. Dusundukleri gibi bir dizi ceksinler, ben de her turlu yardimi seve seve yapayim.Bazi olaylar dizide farkli mi aktarilacak?
Hayir. Burada mesele su: Tarihi olay ve karakterler tarihten aliniyor. Vezirler, diger devlet adamlari hep tarihi gidisata uygun karakterler. Olaylar da oyle. Ancak harem diyaloglari ve padisahin ozel hayati, elde mevcut olan az bilginin disinda mecburiyetten kurgulaniyor.Dizideki anlatim bicimi de tartisiliyor, ?Neden karakterler Osmanlica degil de Turkce konusuyor?? deniliyor.
Bu tam bir komedya. Osmanlica zaten Turkce'dir. Ancak dilimiz maalesef o kadar kotu duruma geldi ki; birakin Osmanli doneminde kullanilan Turkce'yi 1970'li yillardaki Turkce'yi bile insanlar anlamiyor. Tarihi terimleri mumkun oldugu kadar kullanmaya calisiyoruz. Ancak anlasilmayan bir dille ne yapabilirsiniz. Kim seyreder? 
