Türkçe
English
العربية
Español
Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu'nun, Özbekistan'a 10-12 Temmuz'da
yapacağı duyurulan ziyaret, ikili ilişkiler açısından bir dönüm noktası
niteliği taşıyor. Zira, 13 yıl gibi uzun bir aradan sonra Dışişleri
Bakanı düzeyinde gerçekleşecek bu ilk ziyaret, çeşitli nedenlerle
durağan bir hal alan ikili ilişkileri yeniden canlandırmayı ve iki ülke
arasındaki diyalog ve istişare kanallarını yeniden işler hale getirmeyi
hedefliyor. Dışişleri Bakanı Davutoğlu, konuyla ilgili yaptığı
açıklamalarda, iki ülke arasında 2006'dan bu yana yanlış anlaşılmalardan kaynaklanan bir durağanlık yaşandığını ancak ilişkilerin tekrar
istenilen düzeye çıkması için yoğun diplomasi yürüttüklerini söyledi.
"Bu yeni ve daha kuvvetli bir başlangıç olacak" diyen Davutoğlu, Orta
Asya'nın kalbinde yer alan ve Türkiye açısından büyük kültürel mirası
barındıran Özbekistan'ın Türkiye için çok özel dost ve kardeş ülke
olduğuna vurgu yaptı. Ziyarette, ilişkilere canlılık kazandırma
konusunda atılacak adımları ve ikili ilişkilerin bir eylem planı
çerçevesinde güçlendirilmesi, derinleştirilmesi konusunda yapılacak
çalışmaları ele alacaklarını söyleyen Davutoğlu, iki ülkenin ortak
coğrafyasında yaşanan gelişmeleri de müzakere etme imkanı bulacaklarını
kaydetti. Durağan ilişkiler ivme kazanıyor Orta Asya nüfusunun yarısına ev sahipliği yapan Özbekistan, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin dağılması üzerine 31 Ağustos 1991 yılında
bağımsızlığına kavuştu. Türkiye, aynı yılın aralık ayında Özbekistan'ın
bağımsızlığını tanırken, Mart 1992'de iki ülke arasında diplomatik
ilişkiler tesis edildi. Bağımsızlığı takip eden yıllarda iki ülke ilişkileri süratle gelişti. Özbekistan Cumhurbaşkanı İslam Kerimov,
çeşitli vesilelerle 10 kez Türkiye'yi ziyaret ederken, Türk
cumhurbaşkanlarından Turgut Özal, Süleyman Demirel ve Ahmet Necdet
Sezer de karşı ziyaretlerde bulundu. Bunun yanında iki ülke arasında
başbakanlar düzeyinde ise altı temas gerçekleşti. 1990'ların
ikinci yarısında siyasi ilişkilerde başlayan durağanlık, bölgesel ve
küresel ölçekte yaşanan gelişmelerin ardından yeniden güçlenmeye
başladı. Dışişleri Bakanı Davutoğlu ile Özbek mevkidaşı Abdulaziz Kamilov'un 2012'de New York’taki BM Genel Kurulu'nda bir araya
gelmeleri buzları eriten ilk hamleydi. Davutoğlu'nun Özbekistan'ı
ziyaret etmesi de ilk defa burada gündeme gelmişti. Olumlu bir
atmosferde geçen görüşmede, 2013-2015 dönemini kapsayacak şekilde bir
işbirliği planının hazırlanması konusunda mutabakata varıldı. Ama asıl önemli adım bundan yaklaşık bir buçuk yıl sonra geldi. 2014 Soçi
Kış Olimpiyat Oyunları'nın açılış törenine katılmak için Rusya'ya giden
Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, burada Özbek lider Kerimov'la görüştü. On yıl aradan sonra ilk defa yapılan görüşmenin sıcak ve samimi bir
ortamda geçtiği basına yansırken, ikili ilişkilerin ilerletilmesi
konusundaki kararlılık da açık bir şekilde ortaya konmuş oldu. İki ülke dışişleri bakanları son olarak mayısta Şangay'da yapılan Asya'da
İşbirliği ve Güven Arttırıcı Önlemler Konferansı'nda (AİGK) bir araya
gelmişlerdi. Davutoğlu, bu görüşmede, ilişkilere yeni bir ivme katma
konusunda güçlü bir siyasi irade oluştuğunu dile getirmişti. Özbekistan Türkiye'nin BMGK üyeliğini destekliyor AA'ya açıklamada bulunan Türkiye'nin Taşkent Büyükelçisi Namık Güner Erpul,
2014'te yaşan olumlu gelişmelere ek olarak Özbekistan'ın yıl başında
Türkiye'nin BM Güvenlik Konseyi geçici üyelik adaylığına destek
vereceğini açıklamasının da ikili ilişkiler açısından önemli bir gelişme olduğuna işaret etti. Bakan Davutoğlu'nun ziyaretinin karşılıklı işbirliği konusunda yol haritası belirlemek açısından önemli olduğuna
dikkati çeken Erpul, Karma Ekonomik Komisyon (KEK), Karayolu Ulaştırması Komisyonu (KUK) toplantıları, sivil havacılık görüşmeleri, ekonomi ve
dış ticaret bakanlıkları arasında üst düzey ziyaretler yapıldığı
takdirde ekonomik ilişkilerde yeni bir tablo ortaya çıkacağını ifade
etti. Ticaret hacmi 1,37 milyar dolar Orta Asya nüfusunun yarısına ev sahipliği yapan Özbekistan'la ilişkiler
bölgesel barış ve istikrar için Türkiye tarafından oldukça önemli
görülürken, iki ülke arasında 90'ın üzerinde anlaşma yapıldı. Ancak
ikili ilişkileri ilerletmek adına atılan bu adımların çoğu yaşanan
siyasi sorunlar nedeniyle tam olarak uygulamaya geçirilemedi. Buna
paralel olarak da ekonomik ilişkilerde gelinen seviye potansiyelin
gerisinde kaldı. Ekonomi Bakanlığı'nın verilerine göre 2013 yılı
itibariyle Türkiye'nin Özbekistan'a ihracatı 563 milyon dolarken,
ithalat miktarı 815 milyon dolar olarak gerçekleşti. 1,378 milyar dolar
toplam ticaret hacmiyle Özbekistan, Türkiye'nin en fazla ticaret yaptığı 50'inci ülke oldu. Özbekistan Dış Ekonomik İlişkiler, Yatırımlar ve Ticaret Bakanlığı verilerine göre, başta tekstil, taahhüt, gıda,
otelcilik, inşaat malzemeleri ve plastik, ilaç ve hizmet sektörü olmak
üzere Özbekistan'da yaklaşık 400 Türk firması faaliyet
gösteriyor. Türkiye'de ise Özbek sermayeli 114 firma bulunuyor. Toplamda 1 milyar doların üzerinde olduğu tahmin edilen Türk yatırımlarının
Özbekistan ekonomisine yıllık yaklaşık 300 milyon dolarlık ihracat, 50
bin kişilik istihdam sağladığı belirtiliyor. Diğer taraftan, Türk
şirketleri tarafında 1991-2013 arasında Özbekistan'da gerçekleştirilen
müteahhitlik işlerinin 2 milyar doları aştığı ifade ediliyor. "Ekonomik ilişkiler çok daha öteye götürülebilir" Özbekistan'ın Ankara Büyükelçisi Ulfat Kadirov, ticari ilişkilerin bundan çok daha öteye götürülebileceği görüşünde. Yıllık 3,5 milyar ton pamuk, 7,8 milyar ton buğday, 8,4 milyar ton sebze ve
meyve üretimi yaptıklarını söyleyen Kadirov, başta tarım olmak üzere
tekstil, gıda, inşaat sektörlerinde daha fazla Türk yatırımcıyı
Özbekistan'da görmek istediklerini dile getirdi. Tarımla
birilkte sanayi konusunda da Türkiye'deki örnekleri yakından
incelediklerini ifade eden Kadirov, yeterli tecrübeye sahip Türk
işadamlarını her alanda ülkesine yatırıma davet etti. Turizm
konusunda Türkiye, Özbek turistlerin ziyaret ettiği ülkelerin başında
geliyor. Özbek vatandaşlarına uygulanan vize muafiyetinin de etkisiyle
Türkiye'ye olan ilginin giderek arttığı belirtilirken, son dönemde
Türkiye'yi ziyaret eden Özbek turist sayısında ciddi bir artış yaşandığı ve sayının 130 bine ulaştığı kaydediliyor. Buna karşın Türkiye
İstatistik Kurumu verileri Türkiye'den Özbekistan'a giden turist
sayısının yıllık 15 binin altında kaldığını ortaya koyuyor. Büyükelçi Kadirov, iki ülkenin turizm ilişkilerinin de potansiyelin çok gerisinde kaldığını düşünüyor. Özbekistan'da Türk tarihiyle ilgili 4 binden fazla tarihi yer bulunduğuna dikkati çeken Kadirov, "Bu yerler sadece
Özbekistan halkının değil hepimizin köklerinindir. Türkiye'deki çoğu
insanın anne babası oralardan gelmiş" sözleriyle Türk halkını
Özbekistan'ı ziyaret etmeye çağırdı.
AA
AA
