Türkçe
English
العربية
Español
Nil Deltası'ndaki bir köyde doğan, Kahire Üniversitesi'nde
mühendislik okuduktan sonra ABD'de doktora yapan Mursi'nin 1 yıl 4 gün
süren iktidarı sırasında yaşananlar ve Mısır'ı yeniden siyasi krize
sürükleyen olayların kronolojisi şöyle: 2012 30
Haziran: Mursi, Mısır'ın beşinci cumhurbaşkanı seçildi. Mursi'nin ilk
icraatı, feshedilen parlamentoyu tekrar toplamak ve seçimin, yeni
anayasanın kabulünden 60 gün sonra yapılacağına dair kararname çıkarmak
oldu. Tüm itirazlara karşın 10 Temmuz'da toplanan parlamento, anayasanın hazırlanmasıyla görevli meclis üyelerini seçti. Mursi, 2011
gösterileri sırasında ordu tarafından gözaltına alınan 572 kişinin
serbest bırakılmasını, ömür boyu hapse mahkum edilen 16 kişinin
cezalarının ise 7 yıla düşürülmesine karar verdi. 2 Ağustos: Başbakan Hişam Kandil'in kurduğu kabine, yemin ederek göreve başladı. 5 Ağustos: Mısır-İsrail sınırında düzenlenen saldırının ardından Mursi, istihbarat şefinin yanı sıra askeri polisin komutanını, İçişleri
Bakanlığı çalışanlarından bazılarını ve Kuzey Sina valisini görevden
aldı. 12 Ağustos: Mursi, Savunma Bakanı Muhammed Hüseyin
Tantavi ve Genelkurmay Başkanı Sami Anan'ın istifasını istedi. Mısır'ın
en büyük nişanı ile ödüllendirilen Tantavi ve Anan, cumhurbaşkanlığı
özel danışmanlığına atandı. Askeri istihbarat şefi olarak görev yapan
Abdulfettah es-Sisi, yeni savunma bakanı olarak atanırken Genelkurmay
Başkanı Anan'ın yerine General Sıdki Sobhi getirildi. Mursi, kara, hava
ve deniz komutanlıklarına da yeni isimler atadı. 14 Ağustos:
Avukat Muhammed Salem, Mursi'nin ülkeye totaliter rejimi geri getirmeye
çalıştığını ileri sürerek, Tantavi ve Anan'ın görevden alınmasına karşı
yasal süreç başlattı. 23 Ağustos: Yeni parlamentonun
seçilmesine dek tüm yasama yetkilerini üzerine alan Mursi,
"cumhurbaşkanına hakaret" gibi suçların yayın yoluyla işlenmesi
halinde gazetecilerin geçici olarak gözaltına alınmasına olanak tanıyan
uygulamayı iptal eden yeni bir yasa çıkardı. 20 Eylül: Mursi,
Ankara'da AK Parti 4. Olağan Büyük Kongresi'ne katıldı, Cumhurbaşkanı
Abdullah Gül ve Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ile bir araya geldi
ve Türk-Mısır İş Forumu'nda Türk ve Mısırlı iş adamlarına hitap etti. 23 Eylül: Mursi, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu toplantılarına
katılmak için gittiği New York'ta ABD Başkanı Barack Obama'nın da
aralarında bulunduğu çok sayıda liderle bir araya geldi. 8
Ekim: Mursi, Mübarek rejiminin iktidardan uzaklaşmasıyla sonuçlanan 25
Ocak Devrimi sırasında tutuklananlar için af ilan
etti. Cumhurbaşkanlığından yapılan açıklamada, kasıtlı adam öldürme suçu hariç, 25 Ocak 2011 ila 30 Haziran 2012 tarihlerinde devrimi
desteklemek ve devrimin amaçlarını gerçekleştirmek için yapılan bütün
eylemlerin af kapsamında olduğu belirtildi. 11
Ekim: Mursi'nin Başsavcı Abdülmecid Mahmud'u görevinden alarak Vatikan'a büyükelçi tayin etmesi, yeni bir krizin başlamasına neden oldu.
Başsavcı Mahmud, Mübarek rejimine karşı 25 Ocak 2011'de başlayan halk
ayaklanmasının hemen ardından Tahrir Meydanı'nda yaşanan ve ''Deve
Savaşı'' olarak adlandırılan olayın sorumlularını beraat ettirdiği
gerekçesiyle tepkilerin odağı haline gelmişti. Mahmud'un yerine Talat
İbrahim Abdullah atandı. 22 Kasım: Cumhurbaşkanlığı Ofisi'nden
yapılan açıklamada, Mursi'nin devrimin cumhurbaşkanına yüklediği
sorumluluk uyarınca ve devrimin hedefine ulaşması amacıyla devrik
rejimin yapısını yıkmak, yolsuzlukları kökten sona erdirmek,
yolsuzluklara bulaşanları yargılamak, devlet kurumlarını temizlemek,
sosyal adaleti gerçekleştirmek, Mısır'ı ve halkını eski rejimin
sembollerinden korumak, özgürlük, adalet ve demokrasi temelli yeni
anayasanın oluşmasını sağlayacak altyapıyı oluşturmak ve halkın
beklentilerini karşılamak amacıyla bir dizi karar aldığı belirtildi.
Mursi, yeni anayasanın kabulüne kadar geçerli olacak değişiklikler
kapsamında yargı kurumlarının, Şura Meclisi'ni ve Yeni Anayasa
Komisyonu'nu feshetme yetkisini de iptal etti. 23 Kasım:
Anayasa değişikliği, başkent Kahire, İskenderiye ve diğer kentlerde
düzenlenen gösterilerle protesto edildi. Protestocular, Müslüman
Kardeşler'in Özgürlük ve Adalet Partisi'nin ofislerini ateşe verdi.
Yüksek Yargı Konseyi de anayasa değişikliğini "yargının bağımsızlığına
yapılmış saldırı" olarak niteleyerek protestolara destek verdi.
Tırmanışa geçen gerilim, ekonomiyi de etkiledi. Borsa, yüzde 10 oranında değer kaybetti. 26 Kasım: Yüksek Yargı Konseyi üyeleri ile
görüşen Mursi, gerilimi dindirmek amacıyla anayasa değişikliğinden
kaynaklanan yetkilerini kısıtlayacağı açıklamasını yaptı. 27
Kasım: Tahrir Meydanı'nda toplanan on binlerce kişi, Mursi'ye ya
anayasa değişikliğini geri çekmesi ya da istifa etmesi çağrısında
bulundu. Göstericilerle güvenlik güçleri arasında çıkan çatışmalarda 1
kişi yaşamını yitirdi, çok sayıda kişi yaralandı. 29
Kasım: Anayasa Hazırlık Komisyonu Başkanı Hüsam el-Giryani, anayasa
taslağının oy birliğiyle kabul edildiğini açıkladı. Mursi, taslağın 15
Aralık'ta referanduma sunulacağını belirtti. 5 Aralık: On
binlerce kişi, yargının bağımsızlığına büyük bir darbe olarak
nitelendirdikleri anayasa taslağını protesto etmek amacıyla Tahrir
Meydanı'na akın etti. Güvenlik güçleri, Mursi'nin istifa etmesi
talebinde bulunan göstericileri dağıtmak için göz yaşartıcı gaz
kullandı. Çıkan çatışmalarda 11 kişi öldü, yaklaşık bin kişi yaralandı.
Maskeli kişiler, Müslüman Kardeşler'in Suez, İsmailiye ve Zagazig
kentlerindeki ofislerini ateşe verdi. 6 Aralık: Mursi, Mısır'da istikrarın sağlanması ve devrimle elde edilenlerin korunması için
atılacak adımları görüşmek üzere Genelkurmay Başkanı es-Sisi ve bakanlar ile bir araya geldi. Toplantının ardından halka seslenen Mursi,
muhalefeti şiddet olaylarını kışkırtmakla suçladı. Gösterilerin devam
etmesi üzerine Kahire'ye çok sayıda tank ve zırhlı araç gönderildi ve
sokağa çıkma yasağı ilan edildi. Mursi'nin ailesi Kahire'nin 76
kilometre kuzeydoğusundaki Zagazig kentinde bulunan evlerini terk etmek
zorunda kaldı. 8 Aralık: Ordu, protestoların başlamasının
ardından ilk kez açıklama yaparak, kamu kurum ve kuruluşları ile masum
halkın asker koruması altında olduğunu ve olayların daha da
ciddileşmesine izin verilmeyeceğini vurguladı. Kabine, orduya güvenliğin sağlanması için yetki verdi. Mursi, olaylara neden olan anayasa
düzenlemesini iptal ettiğini açıkladı. 15 Aralık: Anayasa
referandumunun birinci aşaması yapıldı. Referandumun ilk aşamasında
halkın yüzde 56,5'i "evet", yüzde 43,5'i ise "hayır" oyu kullandı. 22 Aralık: Referandumun ikinci aşaması yapıldı. Halkın yüzde
71'i "evet", yüzde 29'u ise "hayır" oyu kullandı. Böylece yeni anayasa,
halkın yüzde 63,8'inin oyları ile kabul edildi. 2013 25 Ocak: 2011 Devrimi'nin ikinci yıl dönümünde gösteriler yeniden başladı. On binlerce kişi Tahrir'de toplandı. Çıkan çatışmalarda 280 gösterici
ile 55 güvenlik görevlisi yaralandı. Suez kentinde yapılan gösteriler
sırasında ise dört protestocu ile bir güvenlik görevlisi yaşamını
yitirdi. 26 Ocak: Port Said Stadyumu'nda çıkan olaylarda suçlu
bulanan 21 kişiye verilen ölüm cezası, gerilimin yeniden tırmanmasına
neden oldu. Çıkan çatışmalarda 33 kişi öldü. 27 Ocak:
Çatışmalarda ölen 33 kişinin cenazesi, yeniden kan dökülmesine yol açtı. Polisin göstericilerin üzerine ateş açması sonucu yedi kişi yaşamını
yitirdi. Mursi, Süveyş Kanalı'ndaki İsmailiye, Port Said ve Süveyş
kentlerinde 30 günlük olağanüstü hal ilan etti. Mursi, gerilimi sona
erdirmek amacıyla muhalefet partilerini görüşmeye çağırdı. Ana muhalefet partisi Ulusal Kurtuluş Cephesi, yeni bir hükümet kurulana kadar
görüşmelere başlamayacağını açıkladı. 30 Ocak: Almanya'yı
ziyaret eden Mursi, Şansölye Angela Merkel ile bir araya geldi.
Görüşmede Mursi ve Merkel, Mısır'daki gelişmeler, iki ülke ilişkileri,
Ortadoğu'daki barış süreci ve Suriye konularını ele aldı.
Mursi, görüşmeden sonra düzenlenen ortak basın toplantısında olağanüstü
halin uygulamasından yana olmadığını ancak yasaların çiğnenmesine de
izin vermek istemediğini belirterek, ''Bundan dolayı olağanüstü hal ilan ettim. Bu da sınırlı bölgeler için geçerli. Bu halkın güvenliği için
geçici bir önlem. Durum istikrara kavuştuğunda geri alınacak'' dedi. 11 Şubat: Mısır halkı, Mübarek'in istifasının ikinci yıl dönümünde
cumhurbaşkanlığı sarayı önünde toplanarak Mursi'yi protesto etti. 19 Mart: Cumhurbaşkanı Mursi, Hindistan'a üç günlük resmi ziyarette
bulundu. İki ülke arasındaki ilişkilerin güçlendirilmesi ile yatırım ve
ticaretin artırılması hedefiyle gerçekleştirildiği belirtilen ziyarette
Mursi, Hindistan Başbakanı Manmohan Singh ile bir araya geldi.
28 Mart: Mısır Cumhurbaşkanı Muhammed Mursi, Güney Afrika'da yapılan
BRICS ülkelerinin 5. zirvesi kapsamında Rusya Devlet Başkanı Vladimir
Putin, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Brezilya Devlet Başkanı Dilma
Rousseff ile görüştü. 30 Mart: Mısır Başsavcısı, İslami
değerleri ve Cumhurbaşkanı Muhammed Mursi'yi aşağıladığı gerekçesiyle
ülkenin tanınmış komedyenlerinden Basim Yusuf hakkında yakalama kararı
çıkardı. Muhalefet partisi, yakalama kararını Mursi'nin hükümetine karşı çıkanları susturma hareketi olarak niteledi. Gözaltına alınıp
sorgulanan Yusuf, kefaletle serbest bırakıldı. 28
Nisan: Mursi, Suriye için başlattığı "Dörtlü girişimi' etkinleştirmek
amacıyla Tahran'da İranlı yetkililerle bir araya geldi. 8
Mayıs: Mısır Cumhurbaşkanı Mursi, resmi ziyarette bulunduğu Brezilya'da
Devlet Başkanı Dilma Rousseff ile sağlık, ziraat, toplumsal kalkınma ve
teknik destek konularında altı anlaşma imzaladı. 16 Mayıs:
Silahlı bir grup, Mısır'ın El-Ariş kentinden Refah'a giden otobüsü
El-Vadi el-Ahdar bölgesinde durdurup Mısırlı yedi güvenlik görevlisini
kaçırdı. Güvenlik görevlileri, Mursi ve aşiret liderleri arasındaki
görüşmelerin ardından bir hafta sonra serbest bırakıldı. Mursi'nin krizi çözmek için izlediği tutum, yoğun bir biçimde eleştirildi. 26
Haziran: Mursi'nin 2 saat 40 dakika süren halka sesleniş konuşması,
provokatif ve tehdit dolu olarak nitelendi. Muhalefet, konuşmanın
ardından 30 Haziran'da cumhurbaşkanını protesto etmek için sokaklara
dökülme kararı aldı. Mursi taraftarları da on binlerin katılımıyla
destek gösterilerine başladı. 28 Haziran: Yeniden Tahrir Meydanı'nı dolduran halk, Mursi'nin istifasını istedi. 30 Haziran: Tahrir'deki gösteriler, ülkenin diğer kentlerine de
yayıldı. İskenderiye, El-Mahalla ve Süveyş Kanalı'ndaki kentlerde
Mursi'nin istifası için gösteriler düzenlendi. Muhalifler tarafından
kurulan Temerrüd (İsyan) Hareketi, Mursi'nin istifası için 22 milyon
imza topladığını açıkladı. 1 Temmuz: Göstericiler, Müslüman
Kardeşler'in Kahire'deki genel merkezine saldırdı. Siyasi partilere
halkın taleplerini yerine getirmeleri için 3 Temmuz'a kadar süre tanıyan ordu, sorunların çözülmemesi durumunda müdahale edeceğini
açıkladı. Çevre Bakanı Halid Fehmi, İletişim Bakanı Atıf Hilmi, Turizm
Bakanı Hişam Zazu ile Hukuk İşleri ve Meclis Bakanı Hatim Bacatu istifa
etti. Nur Partisi, prensipte meşruiyeti savunduğunu ancak iç
savaşın önlenmesi için Cumhurbaşkanı'nın erken seçim tarihi vermesi ve
teknokrat hükümeti kurmasını da ihtiva eden yol haritası açıklamasını
istedi. İngiliz Guardian gazetesine demeç veren Mursi,
ülkenin ikinci bir devrime sahne olmayacağını vurgulayarak, muhalefetin
erken seçim önerisini reddetti. Mursi, anayasadan, düzenden sapılmasına
kesinlikle müsamaha göstermeyeceğini, istifasının kendisinden sonra
geleceklerin meşruluğunu yok edeceğini ve ülkeyi büyük bir kaosa
sürükleyeceğini söyledi. 2 Temmuz: Dışişleri Bakanı Muhammed Kamil Amr da istifa eden bakanlar arasına katıldı. Seçimle geldiği görevinin meşruluğunu hayatı pahasına savunacağını
açıklayan Mursi ise yaşanan olaylardan eski Cumhurbaşkanı Mübarek'in
yandaşlarını sorumlu tuttu. Mısır Ortodoks Kilisesi'nin başı Papa II. Tawadros, twitter hesabındaki şu mesajla darbe sürecine tam destek verdi: "Mısır halkına hayranım. Çalınan devrimini 'temerrüd/isyan' düşüncesi
ve fedakar gençleri sayesinde yüksek medeni bir üslupla geri alıyor.
Dualarım Mısır halkının tamamı için." Ezher Şeyhi Ahmed Tayyib ise darbeyi "kötünün iyisi" olarak nitelendirdi. 3 Temmuz: Silahlı kişilerin Mursi yandaşlarına ateş açması sonucu 16
kişi öldü, 200'den fazla kişi yaralandı. Ülkenin pek çok yerinde benzer saldırılar oldu. Mursi, kendisini destekleyenlere
barışçı direnme çağrısında bulundu ve uzlaşı hükümeti kurulmasını önerdi ancak Savunma Bakanı es-Sisi, verilen sürenin sona ermesinin ardından
ordunun yönetime el koyduğunu açıkladı. (aa)
