Israil'in ozrunu Liberman engelledi

    Sam'la tirmanan gerilim Israil'le krizimizi bir suredir gundemin alt siralarina dusurse de, diplomatik acidan onemini koruyor. Bugun, Kultur Universitesi Kuresel Egilimler Merkezi'nde yapilacak olan 'Turkiye Israil iliskileri ve Ortadogu Baris Sureci' konulu yuvarlak masa toplantisinda Israil'den cok onemli bir isim katilacak: Dr. Alon Liel. Israil Disisleri Bakanligi'nin eski Mustesari olan Liel, Israil'in Dogu Kudus'u ilhak etmesinin ardindan diplomatik iliskilerin dusuk duzeye indirildigi yillarda Ankara'da misyon sefi (charge d'affaires) olarak gorev yapti. O donemki en ust duzey temsilci oldugu icin pek cok kaynak kendisinden buyukelci olarak bahsetse de, Ankara'daki gorevi misyon sefligiydi. Turkiye uzerine cok sayida kitap ve makale kaleme alan Liel, 2011 yilinin basinda Turkiye-Israil iliskilerini inceleyen bir kitap calismasina imza atti. Tum bu tecrubeler, bugun iki ulke arasindaki bunalimi konusmak icin kuskusuz kendisini en iyi isimlerden biri yapiyor. Israil Disisleri'nin eski mustesari Dr. Alon Liel, iki ulke arasindaki iliskilerin MIT ve Mossad tarafindan yurutulmeye baslanmasi kararindan umutlu: 'Netanyahu Lieberman'i devre disi birakarak, Turkiye ile iliskileri duzeltmek istiyor' Cumartesi gunu Ortakoy'de kaldigi otelde bir araya geldigimiz Dr. Alon Liel'in Turkiye-Israil iliskileri ve bolgedeki dengelere iliskin AKSAM'a yaptigi oldukca carpici degerlendirmeler soyle:- Turkiye'nin Israil ile iliskileri tarihsel olarak hep sancili oldu sanki, degil mi?Ben 80'lerin basinda Ankara'da mustesar olarak gorev yaparken, bu iliskiler yine diplomatik olarak dusuk duzeye indirilmisti. Elimde Israil bayragi ile buradaydim ve hicbir sey yapamadim. Sonra 90'lar geldi ve iliskiler cok iyilesti. Mesela Suriye ile de bir yil once bir ask iliskisiydi, su andaki hale bakin! Ulkeler arasinda iliskiler cok hizli degisiyor.- Hep bir ask-nefret iliskisi mi var yani?Tanimi geregi cok keskin yukselme ve alcalmalar oluyor. Turkiye gibi Musluman toplumlu bir ulke her zaman bolgedeki degismeler ve Arap-Israil geriliminden dramatik bicimde etkilenecek. 90'lar iyiydi, cunku biz Arafat'in elini siktik. Turkiye Araplar ile Israil arasindaki sorunlarin cozulecegini dusundu. Ama su an oyle dusunmuyor. Turkiye ne zaman Israil ile komsulari arasinda siddet oldugunu dusunduyse, iliskiler kotulesti. Ben burada misyon sefi olarak gorev yaparken ne AKP, ne Erdogan, ne Erbakan vardi. Evren'in Cumhurbaskanligi donemiydi ve herkesin 'Israil'i cok seviyor' dedigi ordu iktidardi. Ama iliskiler berbat bir haldeydi. Ben Disisleri'nde o zamanlar cok genc bir diplomat olan Umit Pamir disinda kimseyi goremezdim. Disisleri Bakani Ilter Turkmen'di. Su an bu dediklerimi kabul etmiyorlar ama oyleydi.BOLGESEL GELISME GEREK - Iki ulke bugun iliskilerin indigi bu noktadan nasil yukari cikacak?Iliskiler su an cok berbat bir halde. Iliskiler sadece dondurulmadi, Turkiye cogu zaman sanki Israil'e dusman gibi davraniyor. Erdogan, annesinin uzuntusu nedeniyle gecen ay biraz sakindi ama oncesinde her hafta iki uc kez Israil'i hedef aliyordu. Gazze saldirilari, Mavi Marmara ve ozur krizi ust uste geldi. Su an Turkiye Suriye; bizse Iran ile mesguluz. Ama iliskilerin alt duzeye indirilmesi onumuzde uzun donem surecek cok ciddi bir kriz sureci oldugunu gosteriyor. Saniyorum, bolgesel etkisi olan cok ciddi bir gelisme olmasi lazim.DAVID MEIDAN ONEMLI - Ne kastediyorsunuz?Mesela gelecek yil Filistinliler ile gorusmeler baslarsa, Israil ve Hamas arasinda bir sey olur veya yerlesimler bosaltilirsa tum bunlarin etkisi olacaktir. Israil'de kimse ozur dilemeyi dusunmuyor ama bana oyle geliyor ki, bu olsa bile artik 3-5 ay onceki etkiyi yapmaz. Bolgesel ve buyuk bir gelisme lazim. Ama, Gilad Salid meselesi cok onemli. Cunku David Meidan isin icine girdi.- AKSAM'dan Mahmut Gurer'in haberine gore artik Mossad'dan David Meidan ve MIT'ten Hakan Fidan iki ulke arasindaki gorusme surecini goturecek. Bu hamlenin arka planini nasil okuyorsunuz?Lieberman bu konuda cok kizgin ve tum diplomatlarina Mossad ile iliskilerini kesme talimati verdi. Size nasil gordugumu soyleyeyim: Gilad Salid olayinin bolgesel bir etkisi de var. Tek bir askeri 1027 Filistinli mahkumla degistirdik ve Hamas meselesi Turkiye icin son derece onemli. Ben de bu meselenin biraz icindeyim aslinda.- Nasil icindesiniz?Salid'in babasi bir yil once bana geldi ve 'Recep Tayyip Erdogan bu meselenin cozumune yardimci olabilecek tek lider' dedi ve gorusme ayarlamami rica etti. Ben bunu Turk tarafina ilettim ama aldigim yanit 'Ozur gelmedikce, Basbakan Erdogan hicbir sekilde bu ise karismayacak' oldu. 2 ay kadar once Turkiye'nin olaya mudahil oldugunu duydum.- Turkiye basta isteksizken sonradan neden surece dahil oldu sizce?Sanirsam, Hamas Turkiye'nin mudahil olmasini istedigi mesaji verdi. Cunku Turkiye olmasa, galiba Misir ise giriyordu. Ama sonucta, bu inanilmaz bir seydi. Meidan ve Fidan arasinda bu surecte kurulan bag son derece onemli. Bu tam Van'da depremin oldugu surecti. Israilliler depremde yardim gondererek, Turkiye ile yeniden yakinlasacaklarini sandilar. Ben o sirada Israil'deki Globes gazetesinde bir makale yayimladim ve Turkiye ile iliskilerin deprem yardimiyla degil; Fidan ve Meidan yoluyla duzelecegini yazdim. Cunku 'Turkiye bu asamada bize halkin gozu onunde kredi vermeyecektir. Belki de istihbaratcilar baska tur bir ozur bicimi gelistirirler' dedim. Umarim haberiniz dogru cikar.- Lieberman niye bu kadar rahatsiz? Cunku 'Disisleri Bakani benim ve dis iliskiler de benden gecer' diyor. Istihbaratin bir baska ulke ile iliskilere mudahil olmasi, ancak o ulke ile diplomatik iliskileriniz yoksa olur. Ama, Turkiye ile durum bu degil, diplomatik iliskilerimiz var. Disisleri orada dururken, Mossad'in diplomatik iliskileri yurutmesinin utanc verici oldugunu diplomatlik yapmis biri olarak aslinda anlayabiliyorum. Ama tabii, bu surecte boyle bir iliskiden faydalanmamak bence aptalca olur. Ayrica, Meidan dogrudan Netanyahu'ya, Fidan da Erdogan'a rapor ediyor her seyi. Bu cok iyi bir imkan.OZRU LIEBERMAN ENGELLEDI - Bu Lieberman'a karsi bir taktik mi?Birincisi, bence bu gidilmesi gereken yol. Ikincisi, bu Lieberman'a verilen bir ceza ve oc alma. Cunku Lieberman ozru engelledi. Barak, Netanyahu, bakanlarin pek cogu hazirdi. Bir de Lieberman Israil'in dis politikasini ulusal gurur uzerine kurdu. Basina yaptigi aciklamalarla bu sureci engelledi. Netanyahu, Turkiye ile iliskileri gelistirmek icin Meidan'i devreye sokarak Lieberman'i by-pass ediyor. Ama biliyorsunuz Israil'de bir koalisyon var. Erdogan gibi guclu bir hukumetin basbakani olmadigi icin Lieberman'a karsi yapabileceklerinin de siniri var. Lieberman giderse, Netanyahu Hukumeti coker. Ama, Mustesar Sinirlioglu bu surece dahi olursa, sorunlu olabilir.- Neden sorunlu olur?Cunku Feridun Sinirlioglu isin icine girerse, Lieberman 'Demek ki bu istihbarat servisleri arasinda bir gorusme degil' deyip isin icine girmek isteyecektir. Sinirlioglu bu meseleye girmek icin acele etmese cok iyi olabilir.Ortadogu'daki ilk devrimi siz yaptiniz - Basbakan Erdogan'in ulkesini getirdigi yer ve liderligi tum dunyada ilgi cekiyor. Israil'deki Erdogan algisi nasil?Berbat. Erdogan'dan nefret ediyorlar. Insanlar onu Ahmedinecad'in kardesi gibi goruyor. Cunku bir Ahmedinecad, bir de Erdogan bizi bu kadar hedef aliyor. Ben Turkiye'ye esimle beraber geldim. Ucak neredeyse tamamen doluydu. Ama valiz almaya gittigimde kimse yoktu. Cunku yolcular Turkiye'yi transit kullanip, baska yerlere gidiyorlar. Israilliler hala Turkiye'ye gelmiyorlar.KURAN VE BILGISAYAR - Time'in gelecek hafta 'Erdogan'in yolu' kapagiyla cikacagini saniyorum biliyorsunuz. Erdogan'in yolu Misir, Suriye ve Tunus icin istikrar ve baris yolu olabilir mi?Bence olabilir. Erdogan bir dahi. Su anda Arap Bahari'ndan bahsediyoruz ama bence Ortadogu'daki ilk devrim Turkiye'de gerceklesti. Erdogan bu devrimi 3 Kasim 2002'de gerceklestirdi . Taksim'e giderek degil, secim sandiginda. Erdogan 80 yilin siyasi elitlerini devirdi. Bu, Ozal ile baslamis olabilir. Insanlar Ortadogu'da ilerleme istiyorlarsa Kuran ve bilgisayarin bir arada olmasi gerektigini fark ettiler. Ozal, iyi bir Turk'un bir elinde Kuran, digerinde bilgisayar olmasi gerektigini soylerdi. Erdogan da bu iki gucun beraber calismasi gerektigini fark etti: Islam ve modernlesme, Islam ve demokrasi. Bu bolgede yeni bir seydi. 9 yilda ulkedeki siyasi istikrar ve ekonomik gelisme tum bolgeye Islam ve Facebook'un senkronize edilebilecegini ispatladi. Benim 'Demo Islam' diye bir kitabim var biliyorsunuz. Kitapta Erdogan'in Islam ve demokrasiyi kombine etme yolunu buldugunu anlattim. Ama tabii bu Ingiliz tipi degil, Turk tipi bir demokrasi ve bolge icin cok cekici. Ben bu modelin Misir da dahil tum bolgede yuruyecegini dusunuyorum. Boylece bolge daha demokratik ve modern olacak.Ankara'nin Sam karari dogru - Turkiye bir suredir yuksek perdeden Esad'a catiyor. Bunu bekliyor muydunuz?Israillilerin Erdogan'dan nefret ettigini size anlattim. Israil'in Suriye ile yillardir devam eden dusmanligi dikkate alinirsa, Ankara'nin su anda Sam ile geldigi durumu anlamakta cok zorlaniyorlar. 'Nasil bizim dusmanimizla dusman olabildi?' diye soruyorlar. Ben sasirmadim. Evet, Israil'le sorunlar var ama Erdogan Turkiye icin kotu bir lider degil. Ve Erdogan'in kendi insanlarini olduren Esad gibi bir diktatore destek vermesi beklenemezdi. Bence, uzun donemde Erdogan'in anti semitik olmadigi ve bolge icin bazi degerleri oldugunu anlatmak konusunda son derece iyi bir tablo bu. Ben Esad'in bu asamada artik yasal zeminini yitirdigini dusunuyorum. Bence Turkiye, Suriye konusunda Libya'da oldugu gibi cesaretli bir karar aldi.Ataturk'un hatalarini tekrarladik - Akademisyen Can Yirik ile beraber Turkiye-Israil Iliskileri kitabini cikarma fikri nasil olustu?28 Mart 1949'un Turkiye ile Israil arasindaki diplomatik iliskilerin baslangic tarihini pek az kisi biliyordu. 2008 yilinda iliskilerin 60'inci yilini kutlamak uzere boyle bir fikir gelistirdim ve konuyu her iki ulkenin disisleri bakanliklariyla gorustum. O donemde iliskiler cok iyi bir durumdaydi. Hem Ankara hem Israil'de bu konuda anlasildi ve her iki ulke bu projeyi finanse etti. Biz de arsivler uzerinde calisarak, pek cok seyi gun isigina cikardik. Bildigim kadariyla bu iki ulkenin ortaklik ettigi son proje. Ama, calismalarimiz devam ederken, Davos'ta One Minute, Mavi Marmara ve ozur krizi gibi beklemedigimiz seyler oldu. Ne yazik ki kitabi yayinladigimiz surecte artik iliskiler cok kotu ve sanki bir kutlama degil, yas tutuyormusuz gibi bir his veriyor her sey.HOMOJEN TOPLUM OLMAZ - Kitaptaki en ilginc unsur size gore ne?Ilginc seylerden biri Israil'i kuran isimlerden eski Basbakan David Ben-Gurion'la ilgili. Kendisi, burada okudu, Turkce biliyordu, Jon Turklerden ve Ataturk'ten cok etkilendi. Boyle pek cok isim var. O nedenle Israil devletini kurarken Ataturk'un basarilari kadar, hatalarini da uyguladilar.- Neye hata dediginize bir ornek verir misiniz?Mesela oldukca homojen bir toplum olusturmaya calistilar. Israilliler olarak hepimiz farkli bolgelerden gelmis olmamiza ragmen, herkesin Ibranice konustugu, tek tip giyindigi bir toplum yaratmaya calistilar. Ataturk, 'Imparatorluk cok heterojen oldugu icin yurumedi' diye dusunup, tek tip ve homojen bir toplum yaratmaya ugrasti. Tabii ki bu, sizin icin oldugu gibi bizim icin de hataydi. Bunu daha sonra anladilar. Biz kitap icin arastirma yaparken, Israil'in kurulusunda gorev alan butun hukumet uyelerinin Turkiye'de okuduklarini, Turk ordusunda gorev yaptiklarini ve iki ulke arasindaki iliskilerin devletlerden once basladigini ortaya koyan cok sayida belge ve fotografa ulastik. Bence, dunyada tamamen Turkce konusan insanlarin kurdugu tek devletiz. 40'larin sonu ve 50'lerdeki toplantilara bakinca disisleri bakanliklari arasindaki gorusmelerin de tamamen Turkce yapildigini fark ettik. Timeturk