Cezayir Parlamentosu Fransa'nın Sömürge Dönemini Suç İlan Etti

Cezayir Parlamentosu, Fransa'nın ülkeyi sömürge yönetimi altında tuttuğu dönemi hukuki olarak 'suç' kabul eden bir yasayı oybirliğiyle onayladı. Düzenleme, Fransa'dan resmi bir özür dilenmesini ve tazminat ödenmesini de talep ediyor.

Cezayir Parlamentosu, Fransa’nın ülkeyi sömürge yönetimi altında tuttuğu dönemi hukuki olarak “suç” kabul eden bir yasayı oybirliğiyle onayladı. Düzenleme, Fransa’dan resmi bir özür dilenmesini ve tazminat ödenmesini de talep ediyor.

Yeni yasa, geçmişle yüzleşmeyi hedeflerken sömürgeciliği öven ya da meşrulaştıran her türlü söylemi de cezai yaptırım kapsamına alıyor. Devlet kanallarında yer alan bilgilere göre bu adım, ülkenin tarihsel hafızasının korunması açısından önemli bir dönüm noktası olarak görülüyor.

Karar, son yıllarda giderek gerilen Cezayir–Fransa ilişkilerini daha da zorlayacak bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Uzmanlara göre iki ülke arasındaki diplomatik bağlar, Cezayir’in bağımsızlığını kazandığı 1962’den bu yana en gergin dönemlerinden birini yaşıyor.

Fransa, 1830 ile 1962 yılları arasında Cezayir’i yönetmiş; bu süreç toplu şiddet olayları, zorunlu göçler ve uzun süren bir bağımsızlık savaşıyla sona ermişti. Cezayir yönetimi bu dönemde 1,5 milyon insanın hayatını kaybettiğini savunurken, Fransız tarihçiler kayıpların daha düşük olduğunu ileri sürüyor.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron daha önce sömürge dönemini “insanlığa karşı suç” olarak nitelendirmişti. Ancak Cezayir’in uzun süredir talep ettiği resmi özür konusunda somut bir adım atılmış değil.

Yasanın kabulü sırasında milletvekilleri ulusal bayrağın renklerini taşıyan sembollerle kararı alkışladı ve Cezayir lehine sloganlar attı. Metinde, Fransa’nın geçmişte yol açtığı acılar nedeniyle hukuki sorumluluk taşıdığı ve tazminatın Cezayir halkı için vazgeçilmez bir hak olduğu vurgulandı.

Fransız makamlarından oylamaya ilişkin henüz resmi bir açıklama yapılmadı.

Bu gelişme, Batılı ülkelerin sömürgecilik ve kölelik geçmişleri nedeniyle tazminat ödemesi ve kültürel varlıkları iade etmesi yönündeki uluslararası tartışmaların yoğunlaştığı bir dönemde yaşandı.

Cezayirli yetkililer ayrıca, 16. yüzyıla ait ve “Baba Merzoug” olarak bilinen tarihi bronz topun Fransa’dan geri verilmesini talep ediyor. 1830’da Cezayir’in işgali sırasında Fransa’ya götürülen eser, günümüzde Brest kentinde bulunuyor.

Fransa, 2020 yılında 19. yüzyılda Fransız yönetimine karşı direnirken hayatını kaybeden 24 Cezayirlinin kalıntılarını ülkeye iade etmişti. Geçtiğimiz ay ise Cezayir, tazminat ve iade taleplerini gündeme taşımak amacıyla Afrikalı ülkelerin katıldığı bir toplantıya ev sahipliği yaptı.

Cezayir Dışişleri Bakanı Ahmed Attaf, oluşturulacak hukuki çerçevenin iade ve tazminat süreçlerinin bir “lütuf” değil, hak olarak değerlendirilmesini sağlayacağını ifade etti.

İki ülke arasındaki ilişkiler, Fransa’nın Batı Sahra konusunda Fas’ın egemenliğini tanıdığını açıklamasıyla geçen yıl daha da bozulmuştu. Cezayir, bölgede bağımsızlık yanlısı Polisario Cephesi’ni destekliyor.

Öte yandan Fransız-Cezayirli yazar Boualem Sansal, Cezayir’de tutuklanıp hapis cezasına çarptırılmış, geçen ay Cumhurbaşkanı Abdülmecid Tebbun tarafından affedilmişti. Savcılık, yazarın ülke sınırlarını sorgulayan açıklamalarının ulusal güvenliği zedelediğini ileri sürmüştü.