Sudan icin Ayrilma-Birlesme-Catisma Zamani
Sudan'da taraflar ya ayrilacak ya birlesecek ya da catisacak. Onumuzdeki alti ay icinde oyle ya da boyle Sudan'da yasayan 40 milyon nufusun kaderi degisecek
Afrika?nin devasa ulkesi Sudan bolunmenin esiginde duruyor. Eger isler planlandigi gibi gider de surpriz bir gelisme olmazsa alti ay sonra Sudan?in yari-ozerk Guney Sudan bolgesinde referandum var. Sudan?da yirmi yil suren kuzey-guney ic savasini sona erdiren, 2005 yilinda taraflarin kabul ettigi Kapsamli Baris Anlasmasi (CPA) geregi 2011 basinda Guney Sudan halki referandum ile kendi kaderini belirleyebilecek. Ancak planlanan referanduma az bir zaman kala, merkezi kuzey yonetimi ile guney arasindaki iliskilerin giderek gerildigi zaman zaman sozlu munakasalarin yasandigi bugunlerde belirsizlik hala devam ediyor. Referandum planlanan zamanda yapilirsa sandiktan ne cikacagi da bilinmemekle birlikte taraflarin zit fikirleri ortada. Merkezi kuzey yonetimi bolunme fikrine sicak bakmadigini siksik yinelerken guney yonetimi ayrilikci tutumunu surdurmekte israrli. Ozellikle Guney Sudan?da medya ve etkili kiliseler uzerinden yurutulen propaganda ile ayrilik fikri destekleniyor. Referandumdan ?evet? cikarsa 2011 yilinda dunya haritalarina yeni bir devlet dahil olacak. Iki taraf arasinda yasanan tartismalara Darfur?daki isyanci gruplar da dahil oldular. Darfur kanadini temsilen Adalet ve Esitlik Hareketi (JEM) yazili bir bildiri yayinlayarak referandum fikrini desteklediklerini Guney Sudan?in ayrilmak istemesinin El Besir rejiminden kaynaklandigini dile getirdi. JEM aslinda son derece politik bir aciklama yapti. Guney Sudan kanadina destek mahiyetindeki aciklamanin gerisinde aslinda JEM?in kendi varligini surdume cabasi yatmakta. JEM yonetimi Guney Sudan ile yakin ilskilerini hem surdurmek hem de yeni ortamdan faydalanmak istiyor. Cad ve Libya?dan eskisi gibi lojistik destek alamayan JEM, Guney Sudan?in bagimsizligini kazanmasi durumunda yakin iliskilerini kullanarak Guney Sudan?i kendine askeri ust yapmanin hesaplari icinde. Son gunlerde yasanan gelismeler aslinda gosteriyor ki kamoyu nazarinda merak edilen konu referandum sonucundan ziyade referandumun gercekten yapilip yapilamayacagi. Guney Sudan?da iktidarda bulunan Sudan Halki Kurtulus Hareketi(SPLM) referandumun iptali ya da ertelenmesi durumunda konuyu Guney Sudan parlemontosuna tasiyacaklarini ve referandum sonucu olmadan bagimsizlik ilan edebileceklerini bildirdi. Merkezi Hatum yonetimi ise en yetkili agizlardan boyle bir ihtimalin gerceklesmesi durumunda bunun Guney Sudan icin intihar niteliginde olacagi mesajini verdi. Salva Kiir baskanligindaki Guney Sudan yonetimi referandumu bir formalite olarak degerlendiriyor; sonucta referandum olmadan da bagimsizlik ilan edebilecegini dusunuyor. Merkezi Hartum yonetimi ise Kapsamli Baris Anlasmasinin da sartlarindan olan sinirlar netlesmeden referanduma gitmek istemiyor. Referandum tartismalarinin tikandigi nokta daha onceki yazilarimizda da belirttigimiz gibi donup dolasip sinir belirsizligine dayandi. Referandum planina karsin kuzey-guney sinir ayrimi hala net degil ve zengin petrol rezervlerine sahip ihtilafli bolgeler bulunmakta. Iki tarafta bu bolgeler uzerinde hak iddia etmekte ve petrol gelirlerinden vazgecmemekte. Son yedi yilda Sudan?da yasanan ekonomik canlanmanin ana faktorunun petrol oldugu dusunuldugunde iki taraf da tutumunda haksiz sayilmaz. Ortaya cikan tabloda gorunen o ki eger Sudan bolunurse petrolu ele geciren taraf ekonomik canliligini surdururken kaybeden taraf alternatif kaynaklara (yabanci yardimlarda dahil) yonelmek zorunda kalacak. 2005 Kapsamli Baris Anlasmasi oncesinde kuzey-guney arasinda yirmi yil suren Sudan ic savasinin yaralari bile henuz tam manasiyla sarilamamisken Sudan onemli bir donum noktasinin esiginde tekrar. Sudan?da dile getirilen Guney Sudan referandum tartismalari uc farkli senaryonun etrafinda sekilleniyor. Kuzey ile Guney Sudan arasinda gerceklesmesi beklenen muhtemel senaryolar Ayrilma-Birlesme-Catisma perspektiflerinden ele aliniyor. Sudan?da taraflar ya ayrilacak ya birlesecek ya da catisacak. Onumuzdeki alti ay icinde oyle ya da boyle Sudan?da yasayan 40 milyon nufusun kaderi degisecek. Pesinden ozellikle Dogu ve Orta Afrika?da kabul gormus politik, ekonomik, kulturel ve dinsel dinamikler degisime ugrayacak. dunyabulteni