Ortadogu kan agliyor

  Bolgenin diger ulkeleri ise on yillardir yasamadigi ic catismalara sahne oluyor. Bolge halklari sureci 'devrim' olarak adlandirirken, dunya kamuoyu 'Ortadogu bahari' ibaresini tercih ediyor. Zaman, ulke ulke demokrasi sancisinin fotografini cekti. Rejimlerin degistigi Tunus ve Misir, gecis surecinin zorluklarini yasiyor. Bir yandan gecmisle hesaplasan bu ulkeler diger yandan da sil bastan bir devlet insa etmeye calisiyor. Tunus'ta temmuz ayinda yapilacak secimlere kadar sureci gecici yonetim idare ederken, Misir'da askerlerin olusturdugu Konsey, ulkeyi demokrasiye kavusturmak icin yogun bir caba sarf ediyor. Tahrir Meydani'na kulak veren askerler, halkin taleplerini geri cevirmiyor. Diger bolge ulkelerinde ise olaylar yatismak yerine giderek daha da kanli hale geliyor. Libya, Suriye ve Yemen'de her gun cok sayida kisi hayatini kaybediyor. Ancak sokaklar reform taleplerinden vazgecmiyor. Bahreyn, Suudi birliklerinin girmesiyle firtinayi gecici de olsa dindirdi. Cezayir, Urdun, Umman, Fas ve Kuveyt dusuk yogunluklu catisma ve gosterilere sahne oluyor. Ortadogu'nun yani sira dunyanin cok yakindan takip ettigi iki Afrika ulkesi de cok ciddi bir surecten geciyor. Fildisi Sahili'nde Laurent Gbagbo Fransiz birliklerinin de devreye girmesiyle yakalanirken, Afrika'nin en kalabalik ulkesi Nijerya secimlerden sonra kanli olaylara sahne oluyor. Bir zamanlar kapali rejimleri ve Israil-Filistin baris sureciyle daha fazla gundeme gelen Ortadogu artik bazi Afrika ulkeleri ile birlikte yasadigi degisimle dunya basinina konu oluyor. Dunya, "Toplumdan gelerek tum bolgeyi sarsan gelismeler yeni bir kaos mu demek yoksa demokratik toplumlar mi insa edilecek?" sorusuna cevap ariyor. Iste bolgede olaylarin yasandigi ulkelerdeki son durum ozetle soyle:TUNUS Ulkenin orta kesimlerindeki Bouzid kentinde 26 yasindaki Muhammed Buazizi'nin issizlik yuzunden 17 Aralik'ta kendini yakmasiyla bir anda alev alan gosteriler cok kisa surede 23 yillik Zeynel Abidin bin Ali rejimini devirdi ve Ali, 14 Ocak'ta ulkeyi terk ederek Suudi Arabistan'a sigindi. Bu sure boyunca 219 kisi hayatini kaybetti. Gosteriler bundan sonra da devam etti ve rejimin tum kalintilari birer birer yonetimden uzaklastirildi. Fakat yillarca devam eden baski, fakirlik, issizlik ve yolsuzluklardan dolayi gecen surede istikrar adina cok az gelisme kaydedilebildi. 24 Temmuz'da yapilacak parlamento secimleri ulke icin en onemli umut kaynagi. Ancak secimlerin arefesindeki ulkede bir yandan Rasit Gannusi liderligindeki Nahda Partisi, diger yandan laik ve liberal partilerle, yasaklanan Bin Ali'nin partisi RCD taraftarlari arasinda ciddi tartismalar yasaniyor.MISIR11 Subat'ta Mubarek'i istifaya zorlayan Tahrir Meydani daha sonraki surecte de demokrasiye balans ayari verilen yer haline geldi. Meydani terk etmeyen demokrasi yanlilari 30 yillik Mubarek rejiminin kose taslarinin tutuklanmasini saglarken, en son da gectigimiz hafta Mubarek'in iki oglu Ala ve Cemal, Tora Hapishanesi'ne gonderildi. Baba Mubarek ise rahatsizligindan dolayi askeri bir hastanede tedavi goruyor. Demokratik secimlerin onunu acmak amaciyla hazirlanan gecici anayasa mart ayindaki referandumla kabul edildi. Eylul ayindaki parlamento ve yil sonundan once yapilmasi planlanan devlet baskanligi secimlerine kadar yonetimi elinde bulunduracak olan askerler sokaklarin hicbir istegini geri cevirmedi. Son olarak Mubarek'in Ulusal Demokrasi Partisi de siyasetten men edildi. Borsanin deger kaybetmesi, devam eden gosteriler, polisin halen sokaklara donememis olmasi, turistlerin ulkeye gelmeye tereddutlu davranmasi, ulkede ekonomi ve demokrasinin rayina oturmasi icin cok uzun bir zaman gecmesi gerektigini gosteriyor.YEMENArap dunyasinin en fakir ulkesi Yemen, diger bolge ulkelerinin tersine son yillarda surekli gerginliklerle mucadele etti. 1990 yilinda kuzey ve guney Yemen'in birlesmesinden sonra bir turlu istikrari saglayamayan Yemen, bir yandan tekrar ayrilma yonundeki taleplerle mucadele ederken, diger yandan da son yillarda gittikce guclenen ve rejim icin buyuk bir tehdit olusturmaya baslayan Zeydi Husi isyanlarini bastirmaya calisti. Bolgeyi etkisi altina alan ayaklanmalarin en siddetlilerinden birine sahne olan Yemen'de Devlet Baskani Ali Abdullah Salih'in yanindaki generaller, kabileler ve siyasilerin onemli bir kismi muhaliflerin safina gecti. Salih'i destekleyen Suudi Arabistan ve Korfez Isbirligi Konseyi de destegini cekmesine ragmen Yemen liderinin dokunulmazlik sartiyla gorevini terk etmek istedigi belirtiliyor. Ancak muhalifler Salih ile ogullarinin adaletin karsisina cikarilmasini talep ediyor. Son olarak dun muhalefetin cagrisi uzerine resmi kurumlar, okullar ve ozel sirketler greve gitti.BAHREYNArap dunyasinin en kucuk ulkesi Bahreyn, nufusunun cogunlugunu Siilerin olusturmasindan dolayi ozel bir oneme sahip. Ozellikle Suudi Arabistan bu ulkede yasanacak bir rejim degisikligini topraklari icin tehdit unsuru olarak goruyor, Iran'i da bu ulkenin icislerine karismamasi icin uyariyor. Subat ayindan itibaren onlarca kisinin olumuyle sonuclanan gosterilerden sonra Bahreyn, gectigimiz ay Suudi tanklarinin topraklarina girmesiyle sessizlige burundu. Ancak insan haklari orgutleri rejimin muhalifleri tutukladigini ve hatta bazilarinin gozaltinda iken oldugunu belirterek yonetime sert tepki gosteriyor. Bu arada ulkede yetkililerin isyani bastirma cercevesinde 16 camiyi yiktiklarini bildirildi.URDUNDiger pek cok bolge ulkesi gibi Urdun de gosterilerin baslamasiyla birlikte hukumeti gorevden aldi ve reform sozu verdi. Ancak gosteriler gittikce artarken, yonetim Selefi gruplari sucluyor. Selefiler de hapisteki 90 taraftarinin serbest birakilmasini istiyor.UMMANArap Yarimadasi'nin nufus olarak kucuk ancak yeralti kaynaklari bakimindan zengin ulkesi Umman, 40 yillik Sultan Kabus iktidarinin sagladigi goreceli refah ve duzene ragmen son gunlerde gittikce artan gosterilere sahne oluyor. Gectigimiz hafta Kabus'un duyurdugu 2,6 milyar dolarlik destek paketi, yuzlerce gostericiyi serbest birakmasi ve binlerce is imkani vaadine ragmen Salalah kentinde gerceklestirilen gosteriye binlerce kisi katildi. Korfez ulkeleri de gectigimiz ay Bahreyn ve Umman'a is imkanlari olusturulmasi ve konut insaatlarinda kullanilmasi icin 10'ar milyar dolarlik yardim paketi sunmustu.FILDISI SAHILIBir zamanlar Afrika'nin en zengin ulkelerinden biri olarak adlandirilan Fildisi Sahili'nde Laurent Gbagbo'nun gectigimiz hafta devrilmesinden sonra halen binlerce kisi basta Liberya olmak uzere komsu ulkelere kaciyor. Devlet Baskani Alassane Outtara ise askerlerine kislalarina donmesi cagrisinda bulunarak, ulkedeki catismalari sona erdirmeye calisiyor.NIJERYAGectigimiz hafta yapilan devlet baskanligi secimini Hiristiyan Goodluck Jonathan'in kazanmasindan sonra kuzeydeki Muslumanlar, secimlere hile karistirildigi gerekcesiyle gosteri duzenliyor. Cikan catismalarda 260 kisi olurken, onumuzdeki hafta yapilacak olan valilik ve eyalet meclisi secimlerinin daha da kanli gecmesinden endise ediliyor.

SURIYE

Ortadogu'nun en etkin ulkelerinden olan Suriye de, Bessar Esed doneminde gerceklestirilen reformlar ve disa acilim politikalarina ragmen surecten kurtulamadi. Ulkenin guneyindeki Dera'a kentinde baslayan ve daha sonra Humus, Halep, Hama, Banyas ve Lazkiye gibi kentlere sicrayan gosterilerde son olarak cuma gunu ulkenin dort bir yaninda yapilan rejim karsiti gosterilere mudahale eden guvenlik guclerinin ates acmasi sonucu en az 75 kisi oldu. Bessar Esed donemindeki en kanli eylem olarak adlandirilan cuma gunku olaylardan sonra ulkede catismalarin daha da yayilmasindan endise ediliyor. Esed hafta icinde 48 yillik olaganustu hali kaldirdigini aciklamisti ancak yururlukteki birtakim 'teror' yasalari guvenlik guclerinin gostericilere mudahalesini 'yasal' kiliyor.

LIBYA

17 Subat'tan beri 42 yillik Muammer Kaddafi iktidarini devirmeye calisan muhalifler gectigimiz ay Batili koalisyon gucleri tarafindan baslatilan ve daha sonra NATO tarafindan surdurulen saldirilara ragmen ilerleme kaydedemiyor. Son olarak bu hafta ABD'nin insansiz savas ucaklari devreye girerek sivilleri olduren Kaddafi guclerini durdurmaya calisiyor. Fransa, italya ve Ingiltere ise insani yardim operasyonlarina destek ve muhalifleri egitmek amaciyla Libya'ya askeri birlikler gondermeye hazirlaniyor. Gittikce dugumlenen surecin nasil cozulecegi merak edilirken, Kaddafi ve ogullarinin da muhtemel bir yargilamadan kacabilmek icin Batili ulkelerle pazarlik yaptigi belirtiliyor. Timeturk