Türkçe
English
العربية
Español
Tunus, Misir ve Libya'dan farkli olarak Fas'taki gosteriler, rejimi hedef almazken, yolsuzluk ve issizlik sorunlari tepkilerin temel sebebini olusturuyor. Kral 6. Muhammed'in, yetkilerini kaybetmeden sadece bazi alanlarda paylastirdigi ve hukumetin yetki alanini genislettigi 1 Temmuz'daki referandumla anayasada yapilan degisikliklerin, su asamada ulkede olumlu bir etkisi oldugu goruluyor.
Oy kullanma mecburiyetinin olmadigi Fas'ta 25 Kasim'da yapilan erken genel secimlere 22 milyon secmenden 13,4 milyonu kayitli olurken, bunlardan sadece yuzde 45'i oy kullandi. Bu oran cok az gibi gorulmesine karsin 2007'deki genel secimlere oranla yuzde 8 daha fazla olmasi, secimleri boykot cagrisi yapan gosterici gruplarin basari saglayamadigi seklinde yorumlaniyor. 32 siyasi partinin yaristigi secimlerde 18 siyasi parti parlamentoya girmeyi basarirken, Adalet ve Kalkinma Partisi (PJD) tarihi bir zafer elde etmisti. PJD, koltuk sayisi 395'e cikartilan parlamentoda 107 milletvekiline sahip olmus ve Fas icin bir ilki gerceklestirmisti.
Anayasada ulkenin dini lideri olarak taninan, orduyu tamamen kontrolu altinda tutan ve cok genis yetkilere sahip Kral 6. Muhammed, gecmiste, istedigi partinin liderini hukumeti kurmak icin atarken, bu kez secimleri kazanan PJD'nin Genel Baskani Abdililah Benkirane'yi basbakan olarak atayarak, anayasadaki degisiklige de sadik kaldi. Ilk defa ulkeyi yonetecek PJD'nin lideri Benkirane, yeni koalisyon hukumetini olusturmak icin siyasi partilerle muzakerelere devam ederken, ulkenin siyasi tarihinde onemli bir yere sahip olan, 2007'deki secimler sonrasindaki koalisyon hukumetinin en buyuk ortagi olan ve su anda 60 milletvekiliyle 2. buyuk parti konumundaki Istiklal Partisi'nin (PI) de yeni koalisyonda yer almasi bekleniyor.
Simdiye kadar Kral 6. Muhammed'e karsi mesafeli gozuken PJD'nin lideri Benkirane secimleri kazanmasinin ardindan verdigi demeclerde, en azindan monarsiyi koruyacagini vurgulayarak, herhangi bir rejim tartismasina girmeyeceginin sinyallerini verdi. Gecmis hukumetlerden farkli olarak, her zaman Kral'in onayi alinsa da Icisleri, Adalet ve Disisleri Bakanlari gibi onemli isimleri kendi atayacak olan Benkirane, Kral'in adina danisman olarak gorev yapan kisileri de bundan sonra gormek istemedigini bircok kez dile getirdi.
3 veya 4 partili bir koalisyon kurmasi beklenen PJD lideri Benkirane'nin, normal sartlarda 5 yil surecek iktidarinda, ozellikle yolsuzlukla mucadelede onemli adimlar atmasi, ulke ekonomisini kalkindiracak ve saglik sorununu azaltacak reformlar yapmasi, cogulcu bir yapiya sahip ulkede toplumun her kesiminin hassasiyetini gozonune almasi ve bu arada Kral ile arasini iyi tutmasi gerekiyor.20 Subat hareketi gosterilerine devam ediyorBu arada ''20 Subat hareketi'' olarak adlandirilan Fas'taki gosterici gruplar, daha fazla demokrasi, is ve yolsuzluga karsi mucadele talebiyle gosterilerine devam ediyor. Herhangi bir ideolojiden bagimsiz gencler, asiri solcu orgutler ve kendilerini ''Islamci, egitim yanlisi, sivil ve siyasi'' olarak tanimlayan ''Adalet ve Ihsan'' grubundan olusan 20 Subat hareketi, ulkede hemen bir degisim olmayacagini kabul etse de seslerini duyurmak icin bircok sehirde protestolarini surduruyor.
20 Subat hareketinde sokaklarin dolmasinda en etkin rolu, Kral'in yetkilerini tamamen parlamentoya devretmesini isteyerek, rejim karsiti bir gorusu savunan ve bundan dolayi da dernek kurmak gibi yasal bir statuye sahip olmayan ''Adalet ve Ihsan'' grubu oynuyor.
''Adalet ve Ihsan'' grubunun sozcusu ve disiliskiler sorumlusu Muhammed Hamdaoui, AA muhabirine yaptigi degerlendirmede, ''Misir, Tunus ve Libya'da kimse rejimin degisecegini dusunmuyordu. Ama surpriz bir sekilde bu ulkelerde hersey degisti. Ornegin Libya'da bir bakiyorsunuz cogunluk Kaddafi'nin yanindayken 1 gun sonra karsisina gecti. Ya da Misir'da Mubarek'in yaninda olanlar 1 gun sonra karsi tarafta yer aldi. Yani degisim olursa Fas'ta da ayni sey olur. O yuzden Fas'ta bizim grubumuzun zaman konusunda acelesi yok. 30 yildir mucadele ediyoruz ve degisim istiyoruz. Arap Bahari, sozu halka verdi. Fas'ta da artik soz halkta'' dedi.
Fas'taki son anayasal degisimleri, ''sistemin bir oyunu'' olarak yorumlayan Hamdaoui, ''Hepsi bir oyun ve siyasi partiler de bunun icinde. Tum guc Kral'in elinde. 1 Temmuz'dan once Fas'ta gercek demokrasi icin bir umut vardi ama siyasi partiler sistemin icinde kaldiklarindan bu zamana kadar gercek demokrasi olmadi. Ancak bu sistem zamana oynuyor. Bir sekilde oyle ya da boyle Arap Bahari havasinin bitmesini bekliyor. Ama degisim icin 20 Subat hareketi gibi gercek bir girisim var. Bu hareketin ortak noktasi, yolsuzluga karsi olmak ve daha genis katilimli, demokratik bir anayasa olusturmak. Gosteriler surecek'' ifadelerini kullandi.Faslilarin yuzde 40'i okuma-yazma bilmiyor, en guclu sektor tarimOte yandan 32 milyon nufusa sahip Fas'ta halkin yuzde 40'i okuma-yazma bilmezken, yuzde 40 ile tarim sektoru ulkedeki en buyuk is alanini olusturuyor. Ulke hakkinda resmi istatistik bulmak cok zor olurken, sosyal derneklerin ve Fas basininin yayinladigi verilere gore kisi basina dusen milli gelir 4 bin 590 ABD dolari duzeyinde bulunuyor.
2010 yili itibariyle dis borcu 24,09 milyar dolari bulan Fas'in, ihracat ve ithalatinda Fransa ve Ispanya ilk iki sirayi aliyor. Fas'ta resmi rakamlara gore yuzde 9, gayri resmi rakamlara gore de yaklasik yuzde 18 oraninda issizlik bulunuyor.
Ulkede 1775 kisiye 1 doktor duserken, saglik sigortasindan her 3 kisiden birinin yararlandigi belirtiliyor. Teknolojik olarak Fas toplumuna bakildiginda ise, ulke nufusundan fazla sayida, 33 milyon adet kullanilan cep telefonu oldugu, halkin yuzde 34'unun de internet kullandigi goruluyor.
AA
