Türkçe
English
العربية
Español
AA muhabirinin cesitli kaynaklardan ve TBMM'nin Mart 2011 itibariyla duyurulan arastirmasindan derledigi bilgilere gore, bugune kadar 20 parlamentodan Ermeni cevrelerinin 1915 olaylarina iliskin iddialari paralelinde karar cikti. Bu iddialar genellikle 24 Nisan oncesine ya da hedef ulkedeki kritik secim donemlerinde gundeme getiriliyor. Ermeni lobisinin rahat calisma imkani buldugu ulkelerin basinda ise ABD ve Fransa geliyor.
Ermeni iddialari paralelinde cikarilan ve sayisi 20'yi bulan parlamento kararlari sunlar:
Uruguay (1965)
Kibris Rum Yonetimi (1982)
Avrupa Parlamentosu (1987)
Arjantin (1993)
Rusya Federasyonu (1995)
Kanada (1996)
Yunanistan (1996)
Lubnan (1997)
Belcika (1998)
Fransa (2001)
Isvec (2000)
Italya (2000)
Isvicre (2003)
Slovakya (2004)
Hollanda (2004)
Polonya (2005)
Almanya (2005)
Venezuela (2005)
Litvanya (2005)
Sili (2007)ULKE ULKE 1915 IDDIALARI Bu ulkelerdeki kararlara iliskin gelis sureclerinin birbirine benzer ya da paralel oldugu gozleniyor. Ermeni iddialarina paralel kararlar alan ulke parlamentolarinin sayisi 20, ancak Ermenilerin cabalari bu ulkelerle sinirli degil. Ermeni lobisi bircok ulkede benzer faaliyetler yurutuyor. Bu konunun en cok gundeme geldigi ulke ABD ve bircok eyaletinde bu yonde karar var.
Ama federal yasama organi Kongre'de bu tezler simdiye kadar kabul gormedi. Bunun dunya kamuoyunda yaratacagi etki buyuk olacagi icin Ermeni lobisi federal hukumet icin cok caba harciyor.
Parlamentolarindan Ermeni iddialari paralelinde karar cikan ulkelerdeki zamanlamaya bakildiginda iki temel zaman dilimi on plana cikiyor:
24 NISAN ONCESI: Ermeni cevreleri iddialarina konu olaylarin baslangic tarihi olarak ortaya atilan 24 Nisan oncesi bu girisimler hiz kazaniyor. Ermeni lobisi faaliyetlerini Mart ayinda baslatiyor ve Nisan ortasinda yogunlastiriyor. Bu yogun lobi faaliyeti ayni zamanda Turkiye'nin de tepkisini artirdigi donem oluyor. Sonucta ya konu gundemden dusuyor ya da Nisan ayi sonrasina sarkan bir surece giriyor.
-Ulkelerdeki secimler: Ikinci zaman dilimi ise hedef ulkede "kritik" secim surecinin yasandigi bir donem. Hedef ulkedeki secim surecinde bir oy bile onemli ise Ermeni lobisi baskisini artiriyor.
Ermeni karar tasarilarinin kabul edilmesi sureci 1965'de Uruguay parlamentosuyla basladi. Uruguay Senatosu 20 Nisan 1965'te kabul ettigi yasa ile 24 Nisan'i "Ermeni Sehitlerini Anma Gunu" ilan etti. Uruguay Senatosu, 18 Mart 2000 tarihinde de 24 Nisan'i "1915?te katledilenlerin anisina Ermeni Sehitleri Anma Gunu" ilan eden yasa tasarisini onayladi. 1 Kasim 2000'de Temsilciler Meclisi'nde gorusulmeye baslayan tasari 10 Mart 2004'te kabul edildi. Uruguay Temsilciler Meclisi, ayrica 3 Mayis 2005 tarihinde Ermeni iddialari konusunda bir bildiri kabul etti. Bu bildiride, 24 Nisan'in BM tarafindan "her turlu soykirimin ifsa edilmesi ve reddedilmesi gunu" ilan edilmesi ve bunun icin Uruguay Disisleri Bakanligi'nin BM'de girisimde bulunmasi istendi.
Kibris Rum Yonetimi Parlamentosu 29 Nisan 1982'de Ermeni iddialarini taniyan bir karar aldi. Kararda, 1974 Kibris Baris Harekati ile ilinti kurulmaya calisildi.AB'DEKI SUREC Avrupa Birligi'nin Ermeni iddialarina ilgisi 1987 yilina kadar uzaniyor. Turkiye'nin AB'ye tam uyelik basvurusunda bulunmasindan uc ay sonra 18 Haziran 1987'de Avrupa Parlamentosu, "Ermeni Sorununun Siyasi Cozumu" baslikli bir tavsiye karari aldi. Kararda 1915-1917 donemindeki olaylar 1948 BM Sozlesmesi'ne gore "soykirim" olarak adlandirildi ve Turkiye'nin 1915 olaylarini bu cercevede tanimamasinin AB'ye tam uyelik yolunda engel oldugu gorusune yer verildi. Avrupa Parlamentosu da 15 Kasim 2000'de, "AB'ye tam uyelik yolunda Turkiye tarafindan atilan adimlar" konulu raporun ilisigindeki karar tasarisini Strasbourg'da Genel Kurulda oylayarak kabul etti. Ermeni cevrelerinin iddialarini karara sokmayi hedefleyen bir degisiklik onergesi az farkla kabul gordu. Turkiye, Ermeni iddialarinin raporda yer almasini protesto etti. Avrupa Parlamentosu'nun 28 Subat 2002'de kabul ettigi kararda ise 1987 yilindaki karara atif yapilarak, "Turkiye'ye uzlasma temeli olusturmasi" cagrisinda bulunuldu. Avrupa Parlamentosu'nun 28 Eylul 2005 tarihli bir baska kararinda da "Turkiye'ye Ermeni iddialarini tanima cagrisi" yapildi ve "bu tanimanin Avrupa Birligi'ne girisin on sarti oldugu" ifadesine yer verildi.
ARJANTIN
Arjantin Senatosu'nun 5 Mayis 1993 tarihinde aldigi kararda, Ermeni cevrelerinin 1915 olaylarina iliskin iddialari paralelinde tanim ve ifadelerle dayanisma vurgusu yapilarak, Yukari Karabag Ermenilerine iliskin endiseler dile getirildi. Arjantin Senatosu'nun 22 Nisan 1998 tarihinde kabul ettigi aciklamada ise "Senatonun soykirimin her seklini kinadigi" ifade edilerek, Ermeni iddialari paralelinde ifadeler kullanildi ve Ermeni halkiyla dayanisma vurgusu yapildi. Arjantin Senatosu'nun 20 Agustos 2003 tarihinde kabul ettigi aciklamada da 1915 olaylarinin 88. yilinda uzuntu dile getirildi ve Ermeni cevrelerinin iddialarina destek verildi. Arjantin Senatosunun 14 Nisan 2004, 20 Nisan 2005 ve 19 Nisan 2006'daki aciklamalarinda da Ermeni tezlerine verilen destek yinelendi.
Arjantin Parlamentosu 15 Ocak 2007'de yururluge giren ve 24 Nisan'i "Tolerans ve Halklar Arasinda Saygi Gunu" ilan eden bir yasayi da kabul etti. Yasayla Ermeni kokenli Arjantinli devlet memuru ve ogrencilere 24 Nisan'da anma etkinliklerine katilma izni verildi ve bu kisiler o gun izinli sayildi.RUSYA Rusya Federasyonu Federal Konseyi Devlet Dumasi (Temsilciler Meclisi) 14 Nisan 1995'de kabul ettigi kararda, Ermeni iddialarina konu edilen olaylar kinadi ve "24 Nisan Soykirim Kurbanlarini Anma Gunu" olarak ilan etti. Rusya Federasyonu Federal Konseyi Devlet Dumasi'nin 22 Nisan 2005 tarihli aciklamasinda da Ermeni iddialari paralelinde degerlendirmelerde bulunuldu.KANADA Kanada Parlamentosu Avam Kamarasi 23 Nisan 1996 tarihinde aldigi kararda 1915 olaylarina iliskin Ermeni iddialarina deginerek, her yilin 20-27 Nisan haftasini "bir halkin diger bir halka karsi uyguladigi insanlik disi davranisi anma haftasi" olarak kabul edildigini duyurdu. Kanada Parlamentosu'nun Senato kanadinda 13 Haziran 2002 tarihinde "Ermeni Soykiriminin Taninmasi ve Anilmasi" baslikli bir onerge kabul edildi. Kanada Avam Kamarasi'nin 21 Nisan 2004 tarihinde kabul ettigi kararda da 1915 olaylarina iliskin Ermeni iddialari paralelinde ifadelere yer verilerek, yasananlar "insanliga karsi suc" olarak nitelendirildi.YUNANISTAN Yunanistan Parlamentosu ise 25 Nisan 1996 tarihinde cikardigi bir kanunla 24 Nisan'i "Ermeni soykirimini anma gunu" ilan etti.LUBNAN Lubnan Temsilciler Meclisi'nin 3 Nisan 1997 tarihli kararinda Ermeni cevrelerinin ifadelerine yer verildi ve 24 Nisan "Anma gunu" ilan edildi. Lubnan Temsilciler Meclisi 11 Mayis 2000 tarihinde kabul ettigi kararda Ermeni cevrelerinin iddialarina atif yapildi. Kararda, 1915 olaylari kinanarak, Ermenilerin talepleriyle dayanisma vurgusu yapildi.BELCIKABelcika Senatosu 26 Mart 1998 tarihinde "Turkiye'de Yasayan Ermenilerin 1915 Soykirimina Iliskin Karar"i aldi. Kararda, Ermeni cevrelerinin idialarina iliskin cesitli degerlendirmelere yer verilerek, Turkiye'ye de bunu kabul etmesi cagrisi yapildi.ISVECIsvec Parlamentosu Disisleri Komisyonunca hazirlanan ve Parlamentonun 29 Mart 2000 tarihli oturumunda kabul edilen Insan Haklari Raporu'nun Turkiye ile ilgili bolumunde Ermeni cevrelerinin iddialarina da yer verildi. Kararda 1915 olaylari Ermeni tezleri paralelinde degerlendirildi. Isvec Parlamentosu 11 Mart 2010 tarihinde kabul ettigi bir metinle de Ermeni iddialarini Asuri, Suryani, Keldani ve Pontus Rumlarini da icine alacak sekilde genisletti.FRANSA Fransa Senatosu 7 Kasim 2000 tarihinde "acil gorusme" yontemi ile gundeme getirilerek ele alinan "Fransa 1915 yilinda Ermenilere karsi soykirim uygulandigini alenen kabul eder" ifadesinden olusan yasayi kabul etti. Bu yasa Fransa Ulusal Meclisi'nin 18 Ocak 2001 tarihli oturumuna katilan 50 kadar parlamenterin oybirligiyle kabul edildi. Donemin Cumhurbaskani Chirac yasayi 29 Ocak 2001 tarihinde onayladi.DIGER BILDIRI VE KARARLAR Italya Temsilciler Meclisi'nin 16 Kasim 2000'de kabul ettigi kararla Avrupa Parlamentosu'nun 15 Kasim 2000 tarihli kararina atifta bulunularak, Italyan Hukumetine sorunun cozumune iliskin girisimde bulunma cagrisi yapildi.
Isvicre Federal Parlamentosu Ulusal Meclisi 16 Aralik 2003 tarihinde Ermeni cevrelerinin iddialarini taniyan bir onergeyi kabul etti.
Slovakya Ulusal Meclisinde ise 30 Kasim 2004 tarihinde "Slovakya Ulusal Meclisi, 1915 yilinda Osmanlilar tarafindan girisilen Ermeni soykirimini tanir ve bunun insanliga karsi islenmis bir suc oldugunu kabul eder" seklinde bir bildiri benimsendi.
Hollanda Temsilciler Meclisi'nin 21 Aralik 2004 tarihinde yapilan oturumunda, "Hollanda Hukumetini Turkiye ile yurutulecek kulturel ve siyasi diyalog cercevesinde Turkiye'nin Ermeni Soykirimini tanimasi konusunu surekli gundeme getirmesini" talep eden bir onerge kabul edildi.
Polonya Parlamentosu, 19 Nisan 2005 tarihinde, Ermeni cevrelerinin iddialari paralelinde bir karari kabul etti. Kararda, Ermeni iddialari paralelinde ifadeye yer verildi ve 1915 olaylari magdurlarinin "saygiyla anildigi"? kaydedildi.
Federal Almanya Parlamentosu 16 Haziran 2005 tarihinde Ermeni iddialarina iliskin karar metnini kabul etti. Kararda, Turkiye-Ermenistan iliskilerinin normallesmesi gerektigine de vurgu yapildi.
Venezuela Ulusal Meclisi 14 Temmuz 2005 tarihinde kabul ettigi kararda Ermeni iddialari paralelinde goruslere yer verildi. Kararda, bu iddialar kabul edilinceye kadar Turkiye'nin AB uyelik surecinin askiya alinmasi da istendi.
Litvanya Parlamentosunun 15 Aralik 2005 tarihli kararinda da Ermeni iddialari paralelinde goruslere yer verildi Kararda, Turkiye'ye bunu tanima cagrisi yapildi.
Sili Senatosu 5 Haziran 2007'de Ermeni iddialarini taniyan taniyan bir karar kabul etti.KARAR TASARILARININ ICERIKLERIDegisik ulkelerin parlamentolarinda kabul edilen, Ermeni iddialarina iliskin kararlar icerik yonunden 6 grupta degerlendiriliyor.
Birinci grupta Turkiye ve Osmanli Devleti ismini kullanmadan 1915 olaylarini "soykirim" olarak degerlendiren ulkeler yer aliyor. Uruguay, Kanada, Fransa, Italya, Hollanda, Polonya (Turkiye'deki Ermenilerin soykirima ugradigi ifadesine yer veriliyor, ancak soykirimi kimin yaptigina iliskin karar metninde bir ifade yer almiyor) ve Venezuela (Ermeni halkina karsi 'Genc Turk' rejimi ve onun 'Panturkizm' ideolojisi tarafindan islenen soykirim ifadesine yer veriliyor, ancak Osmanli Devleti veya Turkiye'ye bir atifta bulunulmuyor) bu grupta yer almakta.
Ikinci grupta "soykirim" sucundan dolayi Turkiye'nin sorumlu tutulamayacaginin yer aldigi parlamento kararlari bulunuyor. Avrupa Parlamentosu'nun 1987 karari bu grupta degerlendiriliyor.
Ucuncu grupta 1915 olaylarindan Osmanli yonetimini sorumlu tutan ulkeler yer aliyor. Bu cercevede alinan kararlar Belcika, Isvec, Isvicre, Slovakya, Almanya ve Litvanya'da.
Dorduncu grupta 1915 olaylarindan acikca Turkleri sorumlu tutarak Turkiye'nin sorumluluguna atifta bulunan Kibris Rum Yonetimi ve Yunanistan yer aliyor.
Besinci grupta Ermeni iddialarina konu olaylarin 1915-1923 doneminde yasanmis gostererek dolayli olarak Osmanli Devleti ile birlikte Turkiye'ye de suclama yonelten ulkeler yer aliyor. Arjantin (2003), Rusya, Lubnan ve Sili bu grupta siralaniyor.
Altinci grupta 1915 olaylarinin konu edildigi iddialara Ermeniler disinda Asuri/Suryani/Keldanilere ve Pontus Rumlari gibi Anadolu'daki diger Hiristiyan halklari icine alacak sekilde genisleten Isvec Parlamentosu (2010) yer aliyor. Kararin bu sekilde cikmasinda ulkede yasayan Suryani ve Rum diasporasinin etkili oldugu biliniyor.
AA
