Türkçe
English
العربية
Español
ABD'deki bazi uzmanlara gore, Turkiye'nin Ortadogu'da liderligi ve rolu acisindan Suriye onemli bir test olacak ve Turkiye, yakin iliskileri nedeniyle Suriye'de yasanan gelismeler karsisinda onemli bir rol oynayabilecek.
Suriye'de gosteriler ve yonetimin gostericilere karsi siddet kullanimi devam ederken, ABD'de Amerikan yonetiminin bu siddet kullanimina verdigi karsiligin ne kadar etkili oldugu sorgulaniyor.
ABD Baskani Barack Obama, birkac hafta once yazili aciklama yaparak, Suriye'de gostericilerin oldurumesini ve siddet kullanimini "mumkun olan en ust duzeyde" kinadigini belirtse de, henuz kameralar karsisinda Suriye hakkinda aciklamada bulunmadi. ABD Disisleri BakaniHillary Clintonise Suriye Devlet Baskani Bessar Esad'a sadece reform yapmasi cagrisinda bulundu.
Bununla birlikte Washington yonetiminin Esad'a, gosterilerin yasandigi diger Ortadogu ulkeleri liderlerine yaptigi gibi, "iktidardan inme cagrisinda bulunmamasi" gozlerden kacmiyor.
ABD'nin Suriye'ye karsi daha temkinli davranmasi cesitli elestirilere neden oluyor. Bazi yorumcular, bunu yonetimin "zayif politikasi" olarak gorurken, bazilari ABD yonetiminin Suriye'deki durumun Libya'dan farkli oldugunu ve bolgede onemli konuma sahip Suriye'de ani iktidar degisikliginin daha buyuk karisikliklari beraberinde getirebilecegini gozlemledigini belirtiyor.
-"ESAD REJIMI SADECE TURKIYE VE IRAN'A GUVENIYOR"-
Gelismeler, Suriye ile yakin iliskilere sahip olan Turkiye'nin de olaylara yonelik tutumu ve Ortadogu'daki liderligi hakkinda bazi tartismalari beraberinde getirdi.
Konuyla ilgili AA muhabirinin sorularini yanitlayan uzmanlara gore, yakin iliskileri nedeniyle Suriye konusunda Turkiye onemli bir rol oynayabilir ve Turkiye'nin Ortadogu'daki rolu ve konumu acisindan da Suriye onemli bir test olacak.
Dusunce kurulusu Carnegie Endowment for International Peace uzmanlarindan Henri Barkey, Suriye'de yasanan "vahset" karsisinda "Turkiye'nin sessiz kalmasinin sayginligina zarar verecegini ve bundan dolayi gelecekte fatura odeyebilecegini" soyledi.
Libya'nin Bingazi kentinde Turkiye karsiti gosteriler yapildigini hatirlatan Barkey, bunlarin Suriye'de de gorulebilecegini ifade etti. Barkey, aslinda Turkiye'nin perde arkasindan Suriye konusunda caba gosterdigini ve Esad rejimini reform yolunda "itmeye" calistigini ifade ederek, Esad ve Suriye rejiminin halen sadece Turkiye ve Iran'a guvendigine dikkati cekti.
-"ERDOGAN'IN ELINDE ABD VE AVRUPA'DA OLMAYAN KOZLAR VAR"-
Ozellikle Basbakan Recep Tayyip Erdogan'in elinde, ABD ve Avrupa'da olmayan kozlar bulunduguna isaret eden Barkey, sunlari soyledi:
"Turkiye'nin elindeki en buyuk koz, Esad'in Basbakan Erdogan'a olan yakinligi. Esad, Avrupa ve ABD'ye daha hasmane bakiyor. Turkiye'nin verebilecegi bazi mesajlari dinlemesi mumkun. Esad ve ailesi halen cok yalniz ve gucu yok. Dolayisiyla Suriye'nin en cok ihtiyaci arkadas, dost, muttefik. Bunlar sadece Turkiye'de var.
Iran, bolgede yalniz kalmak istemedigi icin Suriye'deki rejim degisikligini istemiyor, ama Turkiye gelismis ve mureffeh bir Suriye arzuluyor. Bunlar Turkiye'ye avantaj sagliyor, ama Turkiye bu avantajlari kullanabilecek mi, baska bir konu.
EgerBasbakan Erdogano yakinligi ciddi bicimde kullanamazsa, ileride 'Turkiye'nin Ortadogu'da sayginligi ve nufuzu var' demek cok zor olacak. Tabii sonucta karari Esad ve ailesi verecek ve bu siddete devam ederlerse onlari kimse kurtaramaz".
Suriye konusunda Turkiye'nin yaklasiminin Basbakan Erdogan'in Arap dunyasindaki imaji icin de test olacagini ifade eden Barkey, "Eger Erdogan hem Esad'i ikna edemezse ve Esad bundan sonra da boyle katliamlara devam eder ve Erdogan hicbir sey soylemezse, o zaman imaji muazzam zedelenebilir" dedi.
-"TURKIYE'NIN DURUMU GUC"-
Basbakan Erdogan'in "halen yaptigi gibi Sam'a yetkililer gondererek ve Suriye'ye karsi elestirinin dozunu biraz daha yukselterek" Esad uzerinde nufuzunu kullanabilecegini ifade eden Barkey, sozlerini soyle surdurdu:
"Turkiye'nin durumu guc. Esad'in gidecegi supheli, ama bence bir yil sonra basta bile olsalar Suriye'de bu rejim daha fazla dayanamayacak, cunku kendi halkina vahset kullanan bir rejim eninde sonunda gidecektir. Bunu bence Turkiye hukumeti de cok iyi anliyor. Onemli olan Turkiye'nin bu degisime nasil bir katkida bulunacagi.
Bence burada Turkiye'nin oynayabilecegi cok onemli bir rol var, ama bu rolu, Amerikalilar ve Avrupalilarla birlikte yapilmasi gereken bir calisma olarak dusunmek lazim. Cunku, Turkiye'nin elindeki bazi kozlar Amerikali ve Avrupalilarin elinde yok, ama Avrupa ve Amerikalilarin elindeki bazi kozlar da Turkiye'de yok. Onlarin hepsinin beraber sepetin icine konularak Suriye uzerine baski yapilmasi gerekecek."
-"ABD, BAAS PARTISININ BIR GECEDE ORTADAN KALKMASINDAN KORKUYOR"-
Barkey, Suriye'nin uzerine baskinin rejimin hemen dusmesi degil, yavas yavas disa acilmasi seklinde olabilecegini de soyledi.
ABD'nin Suriye'de radikal bir rejim degisikligi taraftari olmadigini belirten Barkey, sozlerini soyle surdurdu:
"ABD, Baas rejiminin bir gece icinde ortadan kalkmasindan korkuyor, bir cesit duzenli gecis istiyor. Cunku orada kan govdeyi goturebilir ve kontrolsuz saldirilar, ic savas cikabilir. Musluman Kardesler cok kuvvetli sekilde ortaya cikabilir. Ancak, ABD'nin Suriye'de su anda hicbir nufuzu yok, eli kolu bagli. O nedenle aslinda bence ABD'nin en cok istedigi sey Turkiye ile beraber calisip bu gecis donemini hazirlamak. Bence bu nedenle Obama gecen gun Erdogan'i aradi. Ben ABD olsam, Turkiye ile yakin bir iliskiye girer, kriz unitesi kurup ciddi sekilde beraber calisip, gecisi bir an once hazirlardim."
-"TURKIYE, SURIYE REJIMINI SERT SEKILDE KINAMALI"-
German Marshall Fund uzmani Ian Lesser da AA muhabirine, Suriye'de kisa vadede kaotik bir durum olusmasini bekledigini soyledi.
Libya'da goruldugu gibi herhangi bir askeri mudahalenin Suriye'ye yapilacagini sanmadigini belirten Lesser, ABD ve Avrupa'nin Suriye rejiminin kendi halkina karsi guc kullanmasini kinadigini hatirlatarak, ABD'nin su asamada zaten Suriye'ye yonelik onemli yaptirimlari bulundugunu ve iki ulke arasinda pek bir diyalogun olmadigini kaydetti.
Lesser, bu noktada ABD'nin yapabilecegi cok fazla bir sey olmadigini savunarak, Turkiye'nin Suriye rejimini halkina yonelik siddeti nedeniyle cok daha sert sekilde kinamasi gerektigini ifade etti.
Suriye'deki olaylarin sonuclarinin Turkiye acisindan cok ciddi riskler tasidiginin farkinda oldugunu belirten Lesser, "Turkiye, Suriye'nin kaosa gittigi tabloyu gormek istemeyecektir. Cunku bu, Turkiye'nin cikarlari ve guvenligini tehlikeye atar. Suriye'deki karisiklik, rejim istemese bile PKK'nin kendini orada tekrar ortaya cikarmasina yarayabilir" dedi.
-"TURKIYE'NIN ROLU ACISINDAN SURIYE ONEMLI BIR TEST OLACAK"-
Turkiye'nin Suriye'deki olaylara yaklasimina iliskin yazi kaleme alan ABD'deki Brandeis Universitesi Crown Ortadogu Arastirmalari Merkezi uzmani Joshua Walker da Turkiye'nin Tunus ve Misir'daki halk hareketlerinin arkasinda durmasi ve iktidarlari yonetimden cekilmeye cagirmasiyla, Ortadogu halklari uzerinde olusturdugu "ilham verici ulke" imajini, Libya'daki durusuyla "sarsintiya ugrattigini" savundu.
Ancak Basbakan Erdogan'in Kaddafi'yi iktidardan inmeye cagirmasiyla, Turkiye'nin demokrasi ve reform konusunda "bolgesel ilham kaynagi" olmasi ozelligini geri kazandigini belirten Walker, Suriye'de devam eden gosterilerle birlikte Ankara'nin bolgesel rolunun olusturulacagi veya kirilacagi yerin de Sam oldugunu ifade etti.
Walker, Turkiye'nin Ortadogu'daki yeni evrilen dinamizmindeki rolu acisindan Suriye'nin son derece onemli bir test olacagi yorumunda bulundu.
Suriye ile ciddi anlamda artan iliskilerin Turkiye'nin komsulariyla "sifir sorun" politikasinin en buyuk basari orneklerinden biri olduguna dikkati ceken Walker, "Statukocu yapinin korunmasi anlamindaki 'istikrar', Erdogan ile Esad arasindaki gercek kimyayi destekler sekilde, Ankara'nin Suriye kriziyle bas etmede kullandigi bir soylem. Ancak gercek anlamda reformlar yapmasi amaciyla retoriklerin otesine gecmesi noktasinda Ankara'nin Sam'i tesvik etmesinin zamani" degerlendirmesinde bulundu.
Basbakan Erdogan'in "Esad'i kendi hukumetinin asiriliklarindan koruyacak dunyadaki belki de tek lider oldugunu" belirten Walker, "oncelikle Suriye'deki guvenlik guclerinin siddet eylemlerine son vermesi, ikinci olarak da net ekonomik tesviklerle de desteklenen siyasi reformlarin yapilmasi konusunda yol haritasi gelistirilmesi noktasinda Esad'a acik ve durust mesaj vermede en iyi sansa sahip yer Ankara" ifadesini kullandi.
habervakti
