Türkçe
English
العربية
Español
Basbakan Recep Tayyip Erdogan'in 8-11 Nisan gunlerinde basbakan sifatiyla Cin'e yapacagi resmi ziyareti, iki ulke arasinda en hassas konu olan Uygur Turklerinin yogun yasadigi Sincan (Xinjiang) Uygur Ozerk Bolgesi?nden basliyor.
Cin Basbakani Wen Jiabao?un davetiyle ilk olarak ozerk bolgenin merkezi Urumci?de temaslar yapacak Erdogan, daha once bu bolgeyi ziyaret eden Cumhurbaskani Abdullah Gul gibi bolgenin iki ulke arasindaki iliskilerde kopru gorevi gormesi gerektigine isaret edecek. Ote yandan Erdogan'in kalabalik bir isadami heyeti ve 64 Turk basin mensubuyla birlikte Cin'e yaptigi tarihi ziyaretin ilk duraginin Urumci olmasi, iki ulke arasinda Temmuz 2009?da yasanan Uygur-Cinli etnik catismasinda yasanan olaylar sonrasinda gerilen iliskilerin normallesmesi surecinin devami olarak yorumlaniyor. Olaylarda Cin?e gore 197, Uygur kaynaklarina gore ise cok daha fazla kisi hayatini kaybetmisti. Ziyaretin Urumci?den baslamasi ayni zamanda iki tarafin Urumci?nin Turk-Cin iliskilerinde kopru olmasi konusundaki mutabakatini gosteriyor.
Urumci?ye giden ilk Turkiye Cumhuriyeti Basbakani sifatini kazanacak Erdogan, Urumci?de bolgenin yetkilileriyle gorusup, burada kurulmasi planlanan Turk sanayi bolgesi ve Buyuk Cami ziyaretlerinin de aralarinda bulundugu bir dizi sosyal ve kulturel program yapacak.
Uygur bolgesine, Basbakan Yardimcisi sifatiyla 2000 yilinda Devlet Bahceli, 2007?de Dis Ticaretten Sorumlu Devlet Bakani Kursat Tuzmen, 2009?da Cumhurbaskani Abdullah Gul ve donemin Devlet Bakani Zafer Caglayan, 2010?da da Disisleri Bakani Ahmet Davutoglu ziyaret gerceklestirmisti.
Cin?in yuzolcumu bakimindan en buyuk eyalet duzeyindeki idari bolgesi Sincan'in nufusu 20 milyon ve bunlarin 8 milyonunu Uygur Turkleri olusturuyor. Uygurlar, Cin?in politikalarindan rahatsiz. Han kokenli Cinli sayisi 1949 yilinda yuzde 7 iken, bu rakam 2002?de yuzde 40?lara yukselmisti. Bolge nufusunun yuzde 7,04'unu Kazak, yuzde 4,46'si ise Hui Muslumanlari olusturuyor.
Dogal kaynaklar bakimindan olukca zengin bolge, Mogolistan, Rusya, Kazakistan, Kirgizistan, Tacikistan, Afganistan, Pakistan ve Hindistan?a toplam 5 bin 400 kilometre uzunlugunda siniri bulunuyor. Burasi ayni zamanda dunyada deniz kiyisina en uzak bolge olarak biliniyor. Cin, bati bolgesini kalkindirma politikasi cercevesinde Urumci?yi onemi bir merkez haline getirmeyi hedefliyor.
SIYASI MESAJLAR VE ZIYARETIN PEKIN AYAGI
Erdogan, Urumci?den sonra baskent Pekin?e gecerek burada Cin Basbakani Wen tarafindan askeri torenle karsilanacak. Torenin ardindan heyetler arasi gorusme gerceklestirilip, iki ulke arasinda bir dizi anlasma imzalanacak. Bunlari ise nukleer isbirligi, muzakereleri biten yatirimlarin karsilikli tesviki ve korunmasi (YKTK) niyet bildirgesi, demiryollari arasinda isbirligi protokolu, TRT ve Cin?in devlet televizyonu CCTV arasindaki isbirligi protokolu olusturuyor. Gida guvenligi anlasmasi da bu ziyarette bitirilme asamasina getirilecek.
Erdogan, Pekin temaslarinda ayrica Cin?in devlet liderleriyle de bir araya gelecek. Basbakan Erdogan, Cinli liderlerle gorusmesinde, Seul?deki nukleer guvenlik zirvesinde ABD Devlet Baskani Barack Obama ile gorustugu en onemli konu olan Suriye konusu ile komsu Iran?in nukleer konularinda Turkiye?nin gorusunu aktaracak. Cin, Suriye konusunda Rusya ile birlikte Birlesmis Milletlilerin tasarisina karsi cikmisti ve Esed yonetimi konusundaki tavriyla basta Arap ulkeleri olmak uzere Bati dunyasindan tepki cekmisti.
Basbakan daha sonra da Cinli ve Turk isadamlari ile Pekin?deki Turk vatandaslarinin da katilacagi is forumunda bir konusma yapacak.
Erdogan, Pekin?in ardindan Cin?in finans merkezi ve en buyuk sehri Sanghay?a gecerek, burada Cinin onde gelen sirketlerin CEO?lariyla bir araya gelecek ve Cinli sirketleri Turkiye?ye yatirima cagiracak. Erdogan burada ayrica bir universitenin Turkce bolumunun acilisini yapacak, Sanghay?daki bir camiyi ziyaret ederek Cin gezisini tamamlayacak.
Cin Cumhurbaskani Hu Jintao?un yardimcisi ve gelecek yil Cin?in mustakbel lideri olmasi beklenen Xi Jinping?in bu yillin basinda yaptigi Turkiye ziyareti, iliskilerin gelistirilmesi surecinde cok hizli ve kararli baslamisti. Erdogan?in da Cin?e yapacagi ust duzey ziyaretler iki tarafin siyasi kararliligini gosteriyor.
Xi?nin Turkiye ziyaretinde iki ulke arasinda yerel para birimleriyle ticareti on goren Swap anlasmasi ve mali isbirligi anlasmasi ile firmalar arasinda 1,3 milyar dolarlik sozlesmeler imzalanmisti.
Erdogan?in Cin ziyareti de bu surecin en onemli parcalarindan birini teskil ediyor. Ziyarette ayrica devletler arasinda yeni anlasmalar imzalanmasinin yani sira ozel sektor firmalar arasinda komur, enerji, ulastirma alanlarinda pek cok yeni isbirligi projeleri gundeme gelecek.
TICARETTE DE STRATEJIK ORTAKLIK
Cin ile Turkiye arasinda 2001'de 900 milyon dolar olan ticaret hacmi, 2006'da 10 milyar dolara, 2011'de ise 24,2 milyar dolara ulasti. 2012 Ocak- Subat verileri cercevesinde yil sonunda ticaretin 30 milyar dolara ulasmasi bekleniyor. Cin, son 10 yilik donemde kaydedilen gelismeler sonucu, Turkiye?nin Almanya ve Rusya ile birlikte en onemli ucuncu ticaret ortagi haline geldi. Bu durum ticari iliskiler alaninda stratejik ortaklik oldugunu gosteriyor.
Turk-Cin iliskilerinin en onemli gundem maddelerinden biri olan dis ticaret aciginin telafi edilmesi amaciyla karislikli onlemler alinmasinin ve politikalar uygulanmasinin bu ziyaret sirasinda da gundeme gelmesi bekleniyor. Ayrica, Turk tarafinin bu kapsamda Cin?den yeni acilimlar beklentisi vurgulanacak. Turkiye gecen yil Cin?e 22 milyar dolarlik acik vermisti.
CIN?IN BEKLENTISI
Cin, bu ziyarette Basbakan Erdogan?dan "tek Cin" ilkesi ile Pekin?in, "terorizm, boluculuk ve asiri dincilik?? olarak gordugu "uc kotu guc" konularinda destek arayacak.
Cin, Bati Asya ve Kuzey Afrika'da stratejik isbirligi kurdugu ilk ulke olan Turkiye?nin son yillardaki yukselisini yakindan takip ediyor. Basbakan Wen?in 2010 yilindaki Turkiye ziyaretinde stratejik isbirligi iliskisi baslatilmis ve Cumhurbaskani Yardimcisi Xi?nin ziyareti sirasinda onemli mesafe alinmisti.
Cinli firmalar, Ankara-Istanbul arasindaki hizli tren hattinin 2. etabinin insasi gibi projeler yurutuyor. Cin ayrica, aralarinda Istanbul?a yapilacak ucuncu kopru ile demiryolu ve enerji projeleri benzeri buyuk altyapi projelerini yakindan takip ediyor. Wen ve Xi?nin ziyaretleri sirasinda sonuclandirilan anlasmalar ile Erdogan?in ziyareti sirasinda imzalanmasi beklenen anlasmalar dikkate alindiginda, onumuzdeki yillarda Turkiye ile Cin arasinda altyapi projelerinde stratejik bir ortakli olusacagi goruluyor.
ASKERI ILISKILER
Ote yandan askeri iliskiler de diger alanlardaki gibi gelisme gosteriyor. Turkiye, Cin?in askeri hava tatbikati yaptigi ilk NATO ulkesi konumunda bulunuyor. Cin savas ucaklari, sinirlarini il kez asarak, Turkiye?ye gelip, Anadolu Kartali tatbikatina katilmisti.
Basbakan Erdogan, Cin'e Basbakan sifatiyla ilk kez geliyor. Erdogan, Cin'e 2003'te Genel Baskan sifatiyla bir ziyaret gerceklestirmisti.
Erdogan?a, Basbakan Yardimcisi Bekir Bozdag?in yani sira Ekonomi Bakani Zafer Caglayan, Disisleri Bakani Ahmet Davutoglu, Ulastirma Bakani Binali Yildirim ve Kultur ve Turizm Bakani Ertugrul Gunay eslik ediyor. Soz konusu bakanlarin da bu ziyaretteki temaslari, ziyaretin tamamlayici bolumunu teskil edecek.
