Türkçe
English
العربية
Español
ABD'nin 9 yillik isgalin ardindan askerini Irak'tan cekmesiyle bolge ve ulkede yeni bir donem baslarken kaygi ve sorunlar da bir arada geldi. Iraklilar ve bolge ulkeleri, Irak'ta olasi bir karisiklik ve ic savas tehlikesinden endise ederken, bunun bolgeye yansimalari de hayli merak konusu. Irak'ta Cumhurbaskani Yardimcisi Tarik El Hasimi hakkinda tutuklama ve seferden menetme kararinin cikmasiyla ilgili gelismenin de bu ulkenin istikrarina dair endise ve soru isaretlerini artirdigi yorumlari yapiliyor.
Ote yandan tum bu kaygilara ek olarak Irak'in kuzeyinde yuvalanan teror orgutu PKK'nin bu ortamdan yararlanabilmesi ihtimali Turkiye'nin, Irak'a yonelik hassasiyetini daha da artiriyor. Nitekim, Turkiye'nin Washington Buyukelcisi Namik Tan da AA'ya dun verdigi roportajda, Irak'taki olasi otorite bosluguna yonelik ''endiseleri'' oldugunu belirterek, ''Irak'taki goreceli istikrarin kontrolden cikmasi ve ulke icinde catisma ortami dogmasi halinde, bunun bolgede yikici etkileri olabilecegine'' dikkati cekmisti.
Bunun yaninda Tan, ABD'nin, bu ulkede teror orgutu PKK'nin istifade edebilecegi bir otorite boslugu ortami olmayacagina dair Turkiye'ye ''guvence verdigini'' ama yine de ''sozle belirtilenlerin somut bazi tezahurleri olmasi gerektiginin'' altini cizerek, silahli insansiz hava araclari da dahil olmak uzere bu konudan ABD'den bazi beklentilerinin oldugunu kaydetmisti.
Bugun de Zogby Arastirma sirketinin Eylul ayinda Irak, komsulari ve ABD'de es zamanli yaptigi arastirma, hem Iraklilarin hem de bolge halkinin bu yondeki kaygilari hakkinda ayrintilari ortaya koyuyor ve ABD'nin 9 yillik isgalden sonra ortaya nasil bir ''Irak'' biraktigina yonelik ilginc ayrintilar tasiyor.Iraklilar bolunmus ve derin anlasmazlik icindeAA muhabirinin derledigi arastirma sonuclari, Iraklilarin bolunmus ve derin anlasmazlik icinde oldugunu cok net bicimde ortaya koyuyor.
Ornegin, ABD'nin isgaliyle baslayan surecte Iraklilarin hayatlarinin daha iyiye mi yoksa daha kotuye mi gittigi konusunda Sii, Kurt ve Sunniler farkli bakislara sahip. Genel anlamda ulkedeki vatandaslar ve ozelde Sii ve Sunniler, durumlarinin daha kotuye gittigini dusunuyor, Kurtler ise cogunlukla ''yasamlarinin daha iyi hale geldigi'' fikrine sahip.
ABD'nin 2006 yilinda Irak'taki asker sayisini artirmasiyla ilgili olarak da Irakli Sii ve Sunniler, bu artisin Irak'taki durumu degistirmedigini ifade ederken, Irakli Kurtler bunun iyi bir gelisme sagladigi gorusunde.
Misir, Urdun, Lubnan, Suudi Arabistan ve Iran gibi bolge ve komsu ulkeler de Iraklilar gibi, ABD isgali sonrasinda Irak'ta durumun daha kotuye gittigi gorusunde.
Amerika cephesinde ise apayri bir tablo cikiyor ortaya: Cumhuriyetcilerin yuzde 58'ine gore ''Irak daha iyi duruma geldi''. Demokratlar ise isgalin Irak'i nasil etkiledigi yonunde kararsiz: Yuzde 24'une gore durum daha iyi, yuzde 26'sina gore daha kotu, yuzde 36'sina gore ise Irak'ta hersey ayni.Irak ileri mi gitti geri miABD'nin ulkedeki siyasi ozgurluk, ekonomik gelisme, egitim, saglik, bireylerin guvenligi, yonetim, komsu ulkelerle iliskiler, kadin haklari ve dini ozgurlukler alaninda ulkeye katkilarda bulunup bulunmadigina yonelik bakis acilari da ankette acikca gorulebiliyor.
Iraklilara gore ulke genel anlamda bu alanlarda daha kotuye gitti veya ozel bir gelisme gostermedi. Ayrintilarda da Sii ve Sunniler, isgalin ozellikle ''siyasi ozgurluk'' (Siilerin yuzde 53'u, Sunnilerin yuzde 54'u), ''ekonomik gelisme ve issizlik'' (Siilerin yuzde 74'u, Sunnilerin yuzde 80'i) ile ''bireylerin selamet ve guvenligi'' (Siilerin yuzde 81'i, Sunnilerin yuzde 88'i) konularini cok olumsuz etkiledigini belirtirken, Kurtler ise tam aksine bu alanlarda ''cok olumlu'' gelismeler oldugundan yana.
Amerikan cephesinde ise Cumhuriyetciler Irak'a daha fazla siyasi ozgurluk ortami sagladiklarini dusunuyor. Isaret edilmesi gereken diger bir nokta da isgalin Iraklilarin ''bireysel guvenligi''ne etkisi noktasinda, Demokratlar'in olumsuz, Cumhuriyetciler'in ise olumlu bakis acisina sahip olmasi.
Cumhuriyetciler genelde, diger konu basliklarinda da daha iyimser tablo cizerken, Demokratlarda kararsiz ve kotumser hava daha agir. Aslinda, olumsuz bakanlar ile isgalin hicbir etki yaratmadigini dusunenler toplandiginda, Amerikalilarin da genel anlamda, ''siyasi ozgurlugu artirma (yuzde 50)'' disinda isgalin Irak'a pek fayda getirdigini dusunmedigi goruluyor.Peki isgal kime yaradiAnket, kafalardaki ''Peki isgal en cok kime yaradi-'' sorusuna da yanit ariyor.
Buna gore, 9 yil isgal altinda kalan Iraklilardan baslarsak, onlara gore, ''halki ozgurlestirmek ve demokrasi getirmek'' icin yapilan bu mudahale kendilerine hic yaramadi ama en cok Iran'a (yuzde 54), sonra da ABD'ye (yuzde 48) fayda getirdi. Iraklilar, isgalin kendilerine olmasa da ulkelerindeki ''elitlere'' (yuzde 40) de yaradigini dusunuyor.
Misir, Urdun, Suudi Arabistan, Lubnan, Tunus ve Iran halklarina gore de isgalden en kazancli cikan ABD. Bu noktada Misirlilarin yuzde 88'i, Urdunlulerin yuzde 66'si, Suudi Arabistanlilarin yuzde 58'i, Lubnanlilarin yuzde 86'si, Tunuslularin yuzde 81'i, Iranlilarin yuzde 50'si, ABD'yi kazancli buluyor.
Amerikalilara gore ise bolge ulkelerinin aksine isgal, ''kimseye yaramadi'', ama ikinci sirada birileri olmasi gerekiyorsa, onlar da Iraklilar. Amerikalilar, ''fayda'' kategorisinde kendi ulkelerini ise ucuncu siraya koyuyor.
Amerikalilara, ''Peki, isgale degdi mi-'' diye soruldugunda ise isgalin genel anlamda Iraklilara yaradigini dusunen Cumhuriyetcilerin tam da bu noktada kararsiz kaldigi goruluyor. Soruya Cumhuriyetcilerin yuzde 43'u ''Evet'', Yuzde 32'si ''Hayir'', yuzde 25'i ise ''Emin degilim'' yanitini veriyor. Demokratlar ise yuzde 75 gibi bir kesim ''degmedi'' yanitini verirken, yuzde 17 ''degdigini'', yuzde 8 de ''kararsiz'' oldugunu belirtiyor.ABD sonrasi Irak'ta ne olacakAnkete gore, genel anlamda hem Iraklilar hem de Amerikalilar, Irak'tan ABD askerlerinin cekilmesini olumlu karsiliyor.
Ancak, askerlerin cekilmesinin Iraklilarda ''mutluluk''tan cok endise yarattigi veya iki duyguyu bir arada yonlendirdigi goruluyor.
Buna gore, Iraklilarin yuzde 22'si askerlerin cekilmesinden mutluluk duydugunu belirtirken, yuzde 35 bunun kendilerinde kaygi yarattigini, yuzde 30 da her iki hissiyata da sahip oldugunu dile getiriyor.
Ayrintilara bakildiginda, yuzde 45 oranla Sunnilerin ve yuzde 37 oranla Kurtlerin, diger kesimlere gore ABD askerlerinin ayrilmasindan daha fazla endise duyduklari goruluyor.
Irak'ta, ABD'nin cekilmesi sonrasindaki gelismelere yonelik endiselere bakildiginda ise Iraklilarin yuzde 65'i ''ic savas''tan, yuzde 60'i ''parcalara ayrilmaktan'', yine yuzde 60'i ''komsu ulkelerce etki altinda tutulmaktan'', yuzde 58'i ''terorizmden'', yuzde 57'si ''ekonomik kotulesmeden'', yuzde 47'si ''dini ozgurlukleri kaybetmekten'' endise ediyor. Ama yine de Iraklilar geleceklerine ''bir sekilde pozitif yonden'' bakmak istiyor.
Anketteki katilimcilara Eylul ayinda yapildigi icin ''Gerekmesi halinde ABD ordusu daha Irak'ta ne kadar kalmali-'' sorusuna
Amerikalilar, ''mumkun oldugunca cabuk ayrilmali'' yanitini verirken, Iraklilar ''ihtiyac duyuldugu muddetce kalmali'' karsiligini veriyor.AA'ya degerlendirdilerAnketi duzenleyen, Washington'daki Arap-Amerikan Enstitusu adli kurulusun kurucusu ve baskani Dr. James Zogby, arastirma sonuclariyla ilgili AA muhabirinin sorularini yanitladi.
Irak'in gelecegine dair kaygili oldugunu belirten Zogby, ankette de bunu destekleyici sonuclarin ciktigini ifade etti. Zogby, sunlari soyledi:
''Keyfi, tek tarafli bir yonelimle hareket eden, saglam olmayan bir hukumet. Bence Irak'ta sorunlar var ve bu sorunlarin uzerine yeterince gitmedigimizi dusunuyorum. Iraklilar bana ulkelerinin geleceginden endise ettiklerini soyluyorlarsa, bana gore gercekten de endiselenmekte haklilar.''
Ulkede olasi bir ic savas ihtimalinin sorulmasi uzerine Zogby, ''Su anda ortada bir cesit, kaynamaya hazir bir durum var. Halkinin 5'te 1'i ya multeci ya da ulke icinde yerinden olmus bir ulke dusunun, eger bu kisiler evlerine geri donemezse, sorunlar cozulemez ve bu, uzerinde kaygi duymamiz gereken bir mesele'' diye konustu.
ABD'deki dusunce kuruluslarindan Carnegie Endowment for International Peace'in Ortadogu uzmani Marina Ottaway da Irak'in gelecegine iliskin en kotu senaryonun, siddet ortaminin geri donmesi, en iyi senaryonun ise ademi merkeziyetci sistem uzerinde mutabakata varilmasi oldugunu soyledi.
Irak'in merkeziyetci bir sistemle yonetilemeyecegi fikrini savunan Ottaway, ''Bolgede cok sayida guc merkezi var. Eger federal bir cozumu hayata gecirebilirlerse bence bu Irak'in gelecegi acisindan hayirli olur. Ama eger (Irak Basbakani Nuri) El Maliki, merkeziyetcilik uzerinde israr ederse, siddet ortamina geri donulebilir'' ifadesini kullandi.
Timeturk
