Kirgizistan yaniyor, on binler yollarda perisan

Fergana Vadisi'nin masum insanlari yine kirli bir oyuna kurban. Orta Asya cografyasinin en verimli topraklarinda birbiri icine katilmis topluluklarin 1990'da ilk karsi karsiya gelmelerinde bine yakin kisi hayatini kaybetmis ve Sovyet askerleri bolgeye gelerek olaylara mudahale etmisti. Andican'da Mayis 2005'de ayaklanan halka sert bir sekilde karsilik verilmisti. Olayda cok sayida kisi yasamini yitirmisti. Olaylardan sonra Ozbekistan Cumhurbaskani Islam Kerimov, ABD basta olmak uzere batili ulkeler iliskileri kesmis, ABD askeri ussu Hanabad'i kapatmis, Rusya ve Cin'le stratejik ortakliga dogru ilerleyen bir dis politikaya yonelmisti. Bolgeye gerceklestirdigimiz ziyarette olaya taniklik edenlerin titreyen sesleri ile anlattiklari hikayeleri unutmak mumkun degil. Gizli bir el, maskeli gruplar, iki tarafa da ates eden vicdani kalmamis canavarlar. Ozbekistan'dan kacarak Kirgizistan'a siginmaya calisan yasli, kadin, coluk cocuk ve binlerce masum. Olaylara mudahaleden sonra BM'den basit bir kinama... Bolgede oyunu kuranlar, olaylarin uzerine kanli bir perde cekmekle yetindi. Kirgizistan uc super gucun stratejik hesaplarinin tam orta noktasinda yer aliyor. Rusya, Cin ve ABD'den hic birinin bolgeyi bir digerine birakma niyeti yok. Guney Asya'da varligini surdurmek, Afganistan batakligindan sag selamet cikmak isteyen Barack Obama yonetiminin Biskek'e her zamandan daha cok ihtiyaci var. Afganistan operasyon bolgesine sadece 300 kilometre mesafede olan Manas askeri ussunu birakmasi neredeyse imkansiz. Rusya yanlisi Askar Akayev iktidarinin 2005'de Lale devrimi ile devrilmesi ve bati yanlisi Kurmanbek Bakiyev iktidarinin yonetime gelmesi Washington'un hedefi icin yeterli olmadi. Zira degisen sartlarda Rusya Kadife Devrim'le bati saflarina gecen Gurcistan'a girdi, ABD'de Cumhuriyetciler iktidari kaybetti ve Turuncu Devrim ulkesi Ukrayna'da Rusya yanlisi Viktor Yanukovic Cumhurbaskani secildi. ABD, nukleer fuzelerde indirim anlasmasi ve diger dengeler acisindan Moskova ile yeni bir sayfa acmak zorunda kaldi. Bakiyev yonetimi uc baskent arasinda degisen dengeleri tam goremedi ve ikili dis politika oyunu Moskova'nin tepkisini cekti. Ozellikle Bakiyev'in 2 milyar dolar kredi destegi karsiliginda Amerikan ussunu kapatacagi sozunu vermesi ve sonrasinda da Washington'la yuksek kira bedeli karsiliginda yeni bir anlasma imzalamasi sonunu hazirladi. Nitekim Nisan ayinda bolgede gerceklesen ayaklanmada Cumhurbaskanligi sarayi iki gunde el degistirdi. Asker ve guvenlik guclerinin de ayaklanmadan yana oldugu degisiklikte yaklasik yuz kisi hayatini kaybetti ve binden fazla kisi de yaralandi. Once guneye, ardindan Kazakistan'a kacan Bakiyev'e Rusya sahip cikmadi. Rusya ile iliskileri kismen soguyan Belarus Cumhurbaskani Aleksander Lukasenko, Bakiyev'e siginma hakki verdi. Bakiyev dogrudan mudahil olmasa da olusturdugu dev klaninin iktidari birakmaya niyeti yok. Bolgede yeni oyun kuranlar, ulkenin bolunmesi dahil, her turlu alternatifi goze alabilecek kadar acimasiz. Gecici Hukumet Baskani olarak ortaya cikan Roza Otunbayeva'yi ilk arayan Rusya Basbakani Vladimir Putin oldu. Ardindan bolgedeki ussunu tehlikeye sokmak istemeyen Washington dogrudan temasa gecti ve askeri us parasini gecici hukumete odedi. Rusya mali destek sozu verse de Otunbayeva'nin ne kadar iktidari elinde tutabilecegini gormek istiyor. Otunbayeva'nin Rus askeri talebine Moskova ilk etapta cevap vermedi. Zira Rusya'nin yaklasan 2012 Devlet Baskanligi secimleri oncesi bolgeden gelecek Rus asker kaybini tek basina ustlenmesi mumkun degil. Bolgenin guvenlik orgutu olarak olusturulan Kollektif Guvenlik Anlasmasi Orgutu cercevesinde bir mudahale masaya yatiriliyor. ABD'den, Avrupa Birligi'nden ya da Birlesmis Millet'lerden somut bir adim atan yok. Herkes olaylarin sakinlesmesi icin cagrida bulunuyor. Devrik lider Bakiyev'in taraftarlarinin organize ettigi iddia edilen saldirilarda, Otunbayeva'ya destek verdigi belirtilen Ozbek etnik gruplar hedef secildi. 27 Haziran'da ulkeyi referanduma goturmemek ve tam bir kaos olusturmak isteyen eli kanli, yuzleri maskeli gruplar yine devrede. Iki tarafa da ates ediyorlar. Ozbek gruplarin verdigi bilgilere gore olu sayisi 500'leri asmis durumda. Rus ve Kirgiz arkadaslarina siginan Ozbek azinliklar Os ve Celalalabad kentlerinde bir haftadir disari cikamiyor. Yasli, kadin, coluk cocuk on binlerce masum yollara dokulmus durumda. Yuz bine yakin Ozbek siniri gecerek Ozbekistan'a sigindi. On binler de iki gundur kacak gocek, ac susuz yurudukleri yolun sonunda komsu ulkeye gecerek canlarini kurtarmak istiyor. Orada ise onlari Ozbekistan'in kendi imkanlari ile kurdugu derme catma cadirlar ve multeci kamplari bekliyor. timeturk