Türkçe
English
العربية
Español
Istihbarat elemanlarinin suc veya teror orgutlerine sizdiktan sonraki eylemlerinden dolayi yargilandigina dair ozel bir vakaya da rastlanmiyor.
Gunumuzde istihbarat orgutlerinin faaliyetlerinin hukuk disina cikip cikmadigi ve nasil denetlenmesi gerektigi onemli tartisma konulari arasinda yer aliyor. Dunyanin bu alanda onde gelen ulkelerinde, denetim faaliyetinin genel olarak yasama organlari tarafindan yapildigi goruluyor. Ancak bu denetimler sonucunda bir istihbarat elemaninin gorevini kotuye kullandigi gerekcesiyle yargilanmasi, yurutme makamindan cikacak izne tabi tutuluyor.
Istihbarat elemanlarinin suc veya teror orgutlerine sizmalari ve bu orgutlerde ulke guvenligi icin faaliyette bulunmalari ise cezai bir isleme tabi tutulmuyor. AA muhabirleri Ingiltere, ABD, Almanya, Israil ve Rusya'da kamuoyuna yansiyan kurallari ve vakalari inceledi.Ingiltere Ingiltere'de istihbarat kurumlari ic ve dis olmak uzere ikiye ayriliyor. Dis istihbarattan "MI6" sorumluyken, ic istihbarattan "MI5" adli kurum sorumlu. Bu kurumlarin yuruttugu operasyonlar hukuki ve mali denetime tabi. Dokuz milletvekilinden olusan Istihbarat ve Guvenlik Komitesi, istihbarat servislerinin yonetim, politika ve harcamalarini denetliyor. Uyeler, basbakanin muhalefet lideriyle gorusmesinin ardindan, Avam Kamarasi ve Lordlar Kamarasindan seciliyor.
Komite tarafindan her yil basbakana sunulmak uzere rapor hazirlaniyor. Basbakan, raporda kamuoyuna aciklanmamasi gereken bilgiler olduguna kanaat ederse, o bolumler rapordan cikartildiktan sonra yayimlaniyor. Parlamento bunyesinde olusturulan bu komite disinda, basbakan tarafindan atanan iki bagimsiz yargic da istihbarat kurumlarini denetleme yetkisine sahip. Yargiclar, istihbarat servislerinin operasyonlarini hem guncel hem de geriye donuk olarak hukuki acidan inceleyebiliyorlar. Inceleme sonucunda iki yargic da basbakana rapor sunuyor. Basbakan, onemli gordugu bolumleri rapordan cikartarak, yayinlanmasina izin veriyor.
Herhangi bir istihbarat gorevlisinin gorev kapsami disina cikmasi durumunda nasil bir yargilamaya tabi oldugu ise net degil. Ancak kurumlarin ic denetim sistemleri oldugu biliniyor.
Ayrica uzmanlara gore basbakanin, istihbarat kurumlarinin faaliyetleriyle ilgili hazirlanan denetim raporlarindan uygun gormedigi yerleri cikartma yetkisine sahip olmasi, yargi surecinde de basbakanin soz sahibi oldugunu gosteriyor. Istihbarat elemanlarinin bir suc ya da teror orgutune sizmasi durumunda yargilama sureciyle karsi karsiya kaldiklari bir ornek ise bulunmuyor.ABD Amerika Birlesik Devletleri'nde yirmiye yakin istihbarat kurumu bulunuyor. One cikan kurumlar ise federal yonetimin sorusturma ve istihbarat kurumu "FBI" ve dis istihbarattan sorumlu "CIA". Istihbarat birimleri arasindaki koordinasyon, Ulusal Guvenlik Konseyi tarafindan saglaniyor. Amerikan istihbaratini duzenleyen cok sayida yasa bulunuyor. Ornegin hangi bilgilerin "gizli", hangilerinin "cok gizli" olarak tanimlanacagi ve "bilgi guvenligi" gibi konularda bile ayri kararnameler ve yasalar var. Istihbarat kurumlarinin faaliyetleri ic denetime, meclis denetimine, yargi ve Baskan denetimine tabi. Ancak son soz baskanda. Nitekim, ABD'nin Irak operasyonunda CIA tarafindan one surulen "Irak'in kimyasal silaha sahip oldugu" bilgisi yanlis ciktiginda, Senato ve kamuoyu CIA direktorunun cezasiz kalmamasini istiyordu. Ancak CIA direktoru emekli olurken, "baskanlik madalyasi"yla odullendirildi.
Amerikan yasalarinda istihbarat elemanlarinin suc ya da teror orgutune sizmalari durumunda ne tur dokunulmazliklara sahip olduklari net olarak belirtilmiyor. Ancak uzmanlar devletin cikarlari, baskanin ve federal hukumetin bilgisi ve izni dahilinde bu tur faaliyette bulunulmasinin, bir cezaya tabi olmadigini belirtiyorlar.Almanya Almanya'da da istihbarat ic ve dis olmak uzere ayriliyor. "Alman Haberalma Servisi" dis istihbarattan sorumluyken, "Anayasa'yi Koruma Teskilati" ulke icinde anayasaya tehdit olarak gordugu her kurum ve kisiyi izliyor. Kurumlarin faaliyetleri Federal Meclis Kontrol Komitesi tarafindan denetleniyor. Komite'de bulunan uyelerin disariyla bilgi paylasmasi yasak.
Almanya'da istihbarat servisleri icin calisan muhbirler bile herhangi bir davada konusmama hakkina sahipler. Istihbarat elemanlari da yuruttukleri operasyonlarla ilgili bilgileri sadece ustlerine vermek zorundalar. Ayrica bu servisler basbakanliga bagli olarak calisiyorlar. Yargiya intikal eden olaylarda istihbarat elemanlarinin sorusturulmasi icin basbakandan izin alinmasi gerekiyor. Diger ulkelerde oldugu gibi, Almanya'da da istihbarat elemanlarinin bir teror ya da mafya orgutune sizdiktan sonra isledikleri eylemlerden dolayi cezalandirildigi ve kamuoyunca bilinen bir ornek yok.Israil Israil istihbarati dendiginde, akla ilk olarak Mossad geliyor. Ancak Mossad sadece dis istihbarat faaliyetlerinden sorumlu. Ic istihbarat ve guvenlik ise Sinbet adli emniyet kurumunun kontrolunde bulunuyor. Mossad dogrudan basbakana bagli olarak calisiyor. Bu kurumlarin faaliyetleri Israil parlamentosunda kurulan sorusturma komisyonu tarafindan denetleniyor.
Uzmanlar Israil istihbarat servisinin yurt disinda cok sayida operasyon yaptigini, teror orgutlerine sizdigini ve bu orgutleri amaclari dogrultusunda yonlendirdigini belirtiyorlar. Ancak istihbarat elemanlarinin bu tur faaliyetleri nedeniyle yargilandiklari konusunda bir bilgi yok.Rusya Rus istihbarat servislerinde de diger dort ulkedeki gibi ic ve dis istihbarat ayrimi var. Ic istihbarat ve sinir guvenliginden "FSB" sorumluyken, dis istihbarat faaliyetlerinden "SVR" sorumlu. Ancak diger ulkelerden biraz daha farkli olarak Rusya'da askeri istihbarat servisi cok guclu bir yapiya sahip. "GRU" olarak bilinen kurumun yurtdisinda yogun faaliyetleri var.
Istihbarat kurumlari cumhurbaskanina bagli. Kurumlarin faaliyetlerinin hukuki zemini anayasa ve ilgili diger yasalarca belirleniyor. Istihbarat elemanlarinin faaliyetleri esas olarak kurum ici denetime tabi. Kurumlarin icinde olusturulan sorusturma birimleri, elemanlarin faaliyetlerini denetliyor, suc unsuru bulunmasi halinde cezai islem uygulaniyor.
Rus istihbaratinin yurtdisinda cok sayida eylem gerceklestirdigi, mafya ve teror orgutlerine sizdigi biliniyor. Bu eylemler ozellikle, baska ulkelerde yasayan, bagimsizlik mucadelesi yuruten Cecenlere karsi yapiliyor. Ancak Rusya'da istihbarat elemanlarinin bu sizma faaliyetleri nedeniyle yargilandiklarina dair bir ornek bulunmuyor. Aksine bu kisiler gorevleri bittikten sonra odullendiriliyorlar.
Timeturk
