Iran'a ceza, Obama icin zafer mi?

BM Guvenlik Konseyi'nde Iran'a yeni yaptirim kararinin kabul edilmesinin ardindan ABD Baskani Barack Obama icin "zafer" niteligi tasiyip tasimadigi Amerikan basininda sorgulaniyor.

Washington Post gazetesi, duruma farkli acilardan bakan uzman goruslerine yer verdi. Bilim ve Guvenlik Enstitusu Baskani David Albright, kararin kabul unun, "ABD icin onemli bir zafer" oldugu ve Washington'in muzakere pozisyonunu guclendirdigi yorumunda bulundu. Albright, "Karar ulkelere, hatta Cin'e bile, Iran'in hassas techizati yasa disi satin almasi yeteneginden mahrum edilmesi yonunde yeni baskilar yaratiyor" ifadesini kullandi. Buna karsit gorus olarak, Ulusal Guvenlik Konseyi'nin Orta Dogu konusundaki eski uzmanlarindan Flynt Leverett ise, yaptirimlarin "onemli oranda zayif" oldugunu ve kararda ozellikle mali konularda bir dizi "istege bagli yaptirimin" bulundugunu savundu. Leverett, "ABD ve bazi muttefikleri disinda baska hickimse tarafindan takip edilmeyecek olan, istege bagli bu yaptirimlarin net etkisi, Iran'da is firsatlarinin batili ulkelerden Cin ve diger batili olmayan guclere dagitilmasi olacak" dedi. Gazete, kararda bulunmayan unsurlari soyle siraladi: "-Iran'in kazanc sagladigi petrol ticareti uzerinde kisitlamalar yer almiyor ve bu ulkenin enerji sektorune yeni yaptirimlarin durdurulmasina y onelik ABD destekli tekliften hic bahsedilmiyor. -Karar metni, ABD ve Fransa tarafindan istenen kapsamli silah ambargosunu icermiyor ayrica Iran'in hafif silahlar satin almasina ve Rusya'dan, yerden havaya atilan 5 fuzenin satin alimina imkan sagliyor. -Iran Devrim Muhafizlari ile mali iliskilere yonelik kapsamli bir yasak bulunmuyor. -Ulkelerin yasakli malzeme tasidigindan suphelenilen Iran gemilerine cikmasina yonelik bir kosul yer almiyor." Gazetede Glenn Kessler imzali analizde de, "BM Guvenlik Konseyi'ndeki oylamada alinan 2'ye karsi 12 oyluk sonucun bir soru isaretini de beraberinde getirdigi" yorumu yapildi. Once Iran'a acilimda bulunmaya calisi p daha sonra muttefikleriyle aylarca beraber calisan bir yonetim, nasil oldu da George W. Bush'un ABD baskani oldugu donemden daha dusuk bir uluslararasi birliktelik yaratabildi?" ifadesi kullanildi. Bush'un Iran ile temasi reddettigi ve uluslararasi meselelerde siklikla tek tarafli hareket etmekle elestirildigi hatirlatilan yazida, o donemde bile Iran'a yaptirimlar konusunda tek bir BM Guvenlik Konseyi kararinda bile muhalif oy cikmadigina dikkat cekildi. Turkiye ve Brezilya'nin "hayir" oyu kullanmasi, Lubnan'in da "cekimser" kalmasinin nedenleri sorgulanan yazida, "Kismen bunun cevabi, zamanin degismesi. Turkiye ve Brezilya'nin, son aylarda Iran ile kendi diplomatik girisimleri oldu. Buna ek olarak, ABD'nin destekledigi yaptirimlar rejimi, oncekilerden daha agresif" ifadelerine yer verildi. Yaziya gore, Amerikali yetkililer ise, Bush'un doneminde alinan kararlarin Iran'in nukleer silah arayisini durduramadigini ve bu son kararin en azindan Tahran'a yeni baskilar getirilmesi potansiyelini tasidigini belirtiyor. Yetkililer, yonetimin, Bush'un aksine, sorunun cozumu yolunda diyalog olasiligini acik tuttugu, Rusya ve Cin'in desteginin alinmasinin ise cok onemli bir basari oldugu yorumunda bulunuyor. Yonetimi elestiren kesimler, BM Guvenlik Konseyi'nde tam birligi yansitmayan sonucun ABD'nin uluslararasi diplomasideki zayifligindan kaynaklandigini ileri surerken, yonetimin destekcileri ise, Obama'nin Bush'tan "eli zayif bir miras" aldigini savunuyor. Bush doneminde ulusal guvenlik danisman yardimciligi yapan Elliott Abrams, Bush zamaninda BM Guvenlik Konseyi'nde oy birligi oldugunu, Obama'da ise bunun saglanamadigini belirterek bunu "ironik" olarak niteledi. Abrams, bunun nedeninin, "ABD'nin zayifliginin bosluk yaratmasi ve diger ulkelerin bu boslugu doldurmaya calismasi" oldugunu one surdu. Brookings Enstitusu Dis Politika Arastirmalari Baskan Yard imcisi Martin Indyk, "hayir" oylarinin, "Amerikan etkisini en tepedeyken heba eden ve bolgesel guclerin daha buyuk arzular ve bagimsizlik duygusuyla ortaya cikmasina imkan veren Bush politikalarinin kismi bir sonucu olarak, uluslararasi meselelerdeki degisen sablonlarin bir urunu" oldugu gorusunu dile getirdi. Indyk, Rusya ve Cin'in, yeni yaptirim kararina katilmasini, "Obama yonetiminin, ABD'nin sonuclari artik dikte edemeyecegi bir donemde BM Guvenlik Konseyi'nin 5 daimi uyesinin uzlasisinin saglanmasi yolunda dikkate deger bir basarisi oldugu" seklinde degerlendirdi. Carnegie Endowment adli dusunce kurulusunun uzmani Mark Hibbs de, yaptirim oylamasinin, uluslararasi toplum icinde Iran'a karsi bir tavir olusturulmasi surecinin devam ettigini belirtti. Washington Post'taki analizde, Turkiye ve Brezilya'nin "hayir" oylarinin, Tahran'i, "teslim olmama" durusu sergilemesi icin cesaretlendirebilecegi yorumunda bulunuldu. Gazetede Jackson Diehl imzali, "Iran bugunku BM oylamasindan ne kazandi?" baslikli yazida da, Obama yonetiminin dunku kararin ardindan "diplomatik zafer" iddiasinda olmasina ragmen, Iran yonetiminin de "memnun olmak" icin nedenleri bulundugu gorusu ifade edildi. Iran'in, kararin "gec, zayif ve ulkenin diplomatik izolasyonunu art irmak yerine hafifletmesinin daha olasi oldugu" tezini isleyebilecegini savunan Diehl, onaylanan yaptirimlarin, Iran'in benzin ya da yerel enerji sektorune deginmedigine isaret etti. Diehl, bu durumun Cin ve Rusya'nin bu ulkeye yatirimlarina devam edebilecegi anlamina geldigini one surdu. Diehl, yaptirimlarin, ABD'nin istediginden 6 ay daha gec bir zamanda kabul edildigi hususunun da Iran yonetimi tarafindan islenebilecegini, bu surede Iran'in uranyum zenginlestirmeye devam ettigini belirtti. Iran'a yaptirimlar konusundaki bir BM Guvenlik Konseyi kararinda ilk kez "hayir" oylarinin ciktigini dile getiren Diehl, "Basbakan Recep Tayyip Erdogan ve Brezilya Cumhurbaskani Lula da Silva'nin gecen ay Tahran'da Iran Cumhurbaskani Mahmud Ahmedinejad ile bulusmasinin Iran acisindan ifade ettigi diplomatik basarinin, dunku kararin ABD acisindan tasidigi diplomatik basariyla ayni buyuklukte oldugu" yorumunu yapti. Ahmedinejad'in, kendi ulkesinde giderek guclendigi gorusunu savunan Diehl, "Dolayisiyla Obama yonetimi bugun kutlama yapabilir. Ahmedinejad'in cevresindekiler ise karsi cikarak, (Kamuoyu onunde kizgin bir tepki verecegiz ancak ozelde, kutlamak icin nedenlerimiz var. Yonetimimiz nukleer bomba uretmeye artik daha yakin ve bir yil oncesine gore yurt ici ve yurt disinda cok daha guvenliyiz) diyecek" ifadelerini kullandi. Timeturk