Peru secimleri ABD'nin etkisini azaltir

Washington merkezli Ekonomik ve Siyasal Arastirmalar Merkezi direktoru Mark Weisbrot, Peru?daki secimleri halkci aday Ollanta Humala?nin kazanmasini degerlendirdi. Humala?nin zaferinin Amerika?nin Asi Kita?daki etkisini azaltacagini belirten Weisbrot Guney Amerika hukumetlerinin ABD?siz bir gucbirligi olusturma cabalarina dikkat cekiyor

      Peru secimlerindeki sol populist aday Ollanta Humala?nin zaferi, ABD Baskan Yardimcisi Joe Biden?in devlet televizyonunda Obama?ya fisildayisi gibi ?lanet olasi buyuk bir sorun?. Asi kitada ABD etkisi bakimindan, bu Washington?un bel baglayacagi elde kalan son iki rejimden birini-digeri de Sili- nakavt ediyor. Avrupa?ya kiyasla Amerika?dan daha bagimsiz olan sol hukumetler arasinda su anda Brezilya, Arjantin, Venezuela, Bolivya, Ekvador, Paraguay, Uruguay ve Peru bulunuyor. Ve Manuel Santos yonetiminde Kolombiya da simdi ABD?den cok bu hukumetlere dogru yanasiyor. Tum bunlar bolgedeki siyasi ve ekonomik buyunlesmenin uzun bir surece yayilsa da agir agir ilerleyecegi anlamina geliyor. Mesela 5 Temmuz?da kitadaki devlet baskanlari Latin Amerika Ve Karayip Devletleri Toplugu?nun kurulusunu ilerletmek uzere Venezuela?nin baskenti Caracas?da bir araya gelecekler. Bu ABD ve Kanada disinda butun devletleri iceren bolgesel bir orgut ve kim diplomatik sebeplerle hangi aciklamayi yaparsa yapsin, Amerika Devletler Orgutu?nun(OAS) yerine kuruluyor. Bu yeni orgut ABD?nin OAS?i en son Honduras ve Haiti?de oldugu gibi anti-demokratik niyetlerle kotuye kullanmasina bir yanit. Guney Amerika Devletleri Birligi?nin (Unasur) rolunu de genisleten Bu kurumsal degisiklikler kitadaki diplomatik iliski norm ve aliskanliklarini da degistiriyor. Selefi gibi ?dislama? ve ?puskurtme?siyasetlerine devam eden Obama yonetimi yeni gercekligi kabul etmede yavas davrandi. Sonuc olarak su anda Bolivya, Venezuela ve Ekvador?da elcilikleri yok. Peru?daki secim de bircok sepeple onemli bir durum. Perulu muhafazakar Nobel edebiyat odulu sahibi ve siyasetci Mario Vargas Llosa?nin belirttigi gibi Humala?nin secimi kazanmasi ?demokrasiyi kurtardi?. Eski baskan Alejandro Toledo ?Halk kazandi, demokrasi kazandi, halkin hafizasi kazandi. Halk sosyal katilimla birlikte ekonomik buyumeyi tercih etti? dedi. Gercekten de bircok siyasi cinayet nedeniyle hapiste olan birisinin kizi secimleri kazanmis olsaydi bu durum Perulular ve dunya icin korkunc bir mesaj olacakti. Keiko Fujimori kendisiyle babasinin suclari arasinda mesafe koymaya caba harcasa da halen onun adi, mirasi ve danismanlariyla birlikte yuruyordu. Secimler bircok farkli acidan da ilginc. Ilk olarak bu oylama secmenlerin ana akim medya da dahil, ulkenin zengin ve elitlerine karsi oy kullanmasinin diger bir ornegi. Solcular Humala?nin hic bir kamusallastirma sozu vermemesi gibi bazi siyasi aktorlerinin oylarini alma amacli kimi yonelimlerini elestirebilirler ancak su acik ki Humala zenginlerin ve guclulerin adayi degildi. Bu Latin Amerika?da son yillarda tekrarlanan buyuk ve beklenmedik demokrasi ozelliklerinden. Gelirin, kaynaklarin ve iletisim araclarinin cogunu kontrol edenler bir secimde dize getirilebiliyorlar. Boyle bir sonucu Amerika?da edinebilmemiz icin uzun bir yol almamiz gerekiyor. Son on yilda ekonomik buyume kayitlarina ragmen, Peru?nun geleneksel elitinin secimlerin birinci ve ikinci turunda kaybetmis olmasi da ilginctir. 2000?den bu yana ulkedeki GSYH artisi orani yuzde 5.7 ki bud a bolgedeki en yuksek orana tekabul ediyor. Ekonomik buyume oranindan tahmin edilebilecegi uzere, yoksullar da dahil halkin yasaminda bazi iyilesmeler mevcuttu. 2001?deki yuzde 55 olan resmi yoksulluk orani 2009?da yuzde 35?e dustu. Bu yillar arasinda ortalama omur suresi 70.5?ten 73.5?e yukseldi. Cocuk olum oranlari ise 2000?den 2009?a binde 35.1?den 19.4 oranina dustu. Ote yandan, 2009 itibariyle, cogunlugu fakir olan Peru?nun yuzde 62?si gunde uc dolardan daha az bir ucretle yasiyor ve bu oran bugun de hemen hemen ayni duzeyde. Buyuk bolgesel, kent-kir, etnik farklilik ve gelir dagilimi(yoksulluk orani kirsal kesimlerde yuzde 60 iken kentlerde yuzde 21) esitsizlikleriyle halkin cogunlugu kandirildigini hissediyor. Daha da onemlisi Garcia ve Toledo hukumetlerinin her ikisi de bolgedeki diger sol hukumetler gibi buyuk insiyatifler yuklenmediler. Ortaya cikan tablo oldukca zit. Bolivya emeklilik yasini 65?ten 58?e dusurdu ve emeklilik sistemini buyuk oranda genisletti, hidrokarbon sanayiini kamulastirdi ve kamu harcamalarini arttirdi. Ekvador ozellikle saglik sisteminde olmak uzere kamu harcamalarini buyuttu. Venezuela vatandaslarina ucretsiz saglik hizmeti saglati ve kisi basina dusan kamu harcamalarini uce katladi. Ucretsiz universite egitimi de dahil egitimi buyuk oranda genisletti. Brezilya Baskan Lula?nin 8 yillik doneminde reel ucretlerde yuzde 60 artis sagladi ve yoksulluga karsi harcamalarda belli bir duzeyde artisa imza atti. Peru?nun son iki hukumeti buna benzer uygulamalardan uzak durdu. Cikarilacak ders acik: tekrar secilmeyi garantilemek isteyen bu siyasi partiler ve hukumetler gercek ekomik ve sosyal degisim sozu vermeli ve bunu yerine getirmeliler. Gectigimiz yillarda Guney Amerika?nin sol hukumetleri bu sozu demokratik surecin bir parcasi olarak yerine getirdiler ve bu etki uzun yillar bolgeyi etkileyecek gibi.   Timeturk