NATO'nun Kaddafi ile derdi ne?

''Bir orgut, hem de NATO gibi 28 devletin uye oldugu zengin ve guclu bir savunma orgutu bir kisinin pesine duser mi?'' sorusuyla bugunku yazisina baslayan Beril Dedeoglu, NATO'nun Kaddafi'nin oldurulmesini neden istedigini sorguluyor.

      Eger bu kisi uye ulkelerden birinde ciddi guvenlik tehdidi yaratiyorsa ya da dunyanin baska yerlerinde insanliga karsi suc isliyorsa bir kisinin pesine belki dusebilir. Ancak Kaddafi gibi iktidarini, gucunu, cevresini ve muttefiklerini kaybetmis birinin pesine koskoca NATO?nun dusmus olmasi oldukca tartismaya acik bir durum yaratiyor. Bir orgut, hem de NATO gibi 28 devletin uye oldugu zengin ve guclu bir savunma orgutu bir kisinin pesine duser mi? Eger bu kisi uye ulkelerden birinde ciddi guvenlik tehdidi yaratiyorsa ya da dunyanin baska yerlerinde insanliga karsi suc isliyorsa bir kisinin pesine belki dusebilir. Ancak Kaddafi gibi iktidarini, gucunu, cevresini ve muttefiklerini kaybetmis birinin pesine koskoca NATO?nun dusmus olmasi oldukca tartismaya acik bir durum yaratiyor. Iddialar muhtelif olmakla birlikte, Kaddafi?nin oldurulmesiyle ilgili tum senaryolarda NATO?nun adi geciyor. Bu iddialara gore Kaddafi saklandigi yerde, Sirte?de uydu telefonu kullaniyor. Yuksek teknoloji sahibi NATO, derhal bu gorusmeyi yakaliyor ve dolayisiyla Kaddafi?nin yerini tespit ediyor. Ardindan muhalifler denen grubun askeri kanadina Kaddafi?nin yerini bildiriyor. Bunun uzerine muhalifler verilen adrese dogru yola cikiyor, Kaddafi de kaciyor. NATO bu asamada da devreye giriyor ve muhaliflerin yolunu acmak icin havadan bombardiman yapiyor. Sonunda Kaddafi bulunuyor ve kimin vurdugu belli olamadan olduruluyor. Yardim ve yataklik Sonuc itibariyla NATO, Kaddafi?nin oldurulmesinde bas oyuncu olarak muhaliflerin oclerini almalarina vesile oluyor. Bu bir bicimde dogal ve mesru bulunmus olmali ki NATO Genel Sekreteri de insanlik disi goruntuler basina verilir verilmez bir aciklama yaparak artik NATO?nun Libya?dan cikacagini, eve donecegini belirtiyor. Bu aciklama NATO?nun Libya?ya Kaddafi zulmundeki insanlari korumaya degil, Kaddafi?yi oldurmeye gittigi yolundaki dusunceyi guclendiriyor. Dolayisiyla NATO, Kaddafi?nin halkina yaptiginin aynisini, muhaliflerin ona yapmasini sagliyor; intikam pesinde kosanlara destek vermis oluyor ve guvenlik ile istikrar saglayan oyuncu olmak yerine otoriter liderlerin pesine dusen kelle avcisina donusuyor. Bu durumun NATO icinde eni konu tartisilacagina kusku yok; ustelik faturanin Libya?ya kosa kosa giden Fransa ve Ingiltere?ye cikmasi yuksek olasilik. Tabi NATO Genel Sekreteri?nin tecrubesiz tavri da ayrica konu edilebilir. NATO?nun olumsuz algisini ortadan kaldirmak icin onca para akitilip kamu diplomasisi yapilirken, Libya?da boylesi bir surece dahil olmak NATO icin talihsiz bir durum olmali. Bu arada Turkiye?nin neden Libya konusunda ayak diredigini hatirlatmasi icin de iyi bir firsat olabilir. Yargisiz infaz NATO?nun Kaddafi?ye yonelik faaliyetleri bir dizi soruyu gundeme tasiyor. Dunya?da Kaddafi?den daha beter liderler ve Libya?dakinden daha acimasiz rejimler var. NATO bunlara da mudahale edebilecek mi ya da sadece gucunun yettigini mi devirecek? Muhtemelen yanit ikinci soruda gizli. NATO Kaddafi?nin katledilmesine yardim etti diye Libyalilar ?Batili? guclere gebe kaldiklarini dusunup minnettarliklarini ifade edecek adimlar mi atacaklar, yoksa bir sure sonra Batililara karsi rustlerini ispata mi yonelecekler? En az bu sorular kadar onemli bir diger soru ise, kisilerin bertaraf edilmeleri sirasinda kullanilan yontemle ilgili. Olume olumle yanit vermek, NATO uyesi ulkelerin ulusal mevzuatlarinda yasak; idam cezasi bulunmuyor. Ayrica yargisiz infaz da yasak; terorle mucadelede bile teroristlerin oldurulmesi degil yakalanip yargilanmalari esasi soz konusu. Turkiye?den bakinca anlasilmasi zor olabilir, ama durum bu. Ancak, uye ulkeler kendi sinirlarinin disina ciktiklarinda yargisiz infazi dogal bir durum gibi uygulayabilmekteler. Uluslararasi Ceza Mahkemesi, tam da bu tur ornekler icin kuruldu; ancak bazi liderlerin mahkeme sureci, iktidarda kalmalarindan cok daha tehlikeli olabilir. Nasil Saddam?in konusmasina fazla izin verilmediyse Kaddafi?nin konusmasina da olanak taninmadi. Konusabilseydi, belki epey ulkenin ipligini pazara cikabilirdi.   Timeturk