General McChrystal, onceki Amerikan komutanlarinin aksine Kabil hukumeti ile yakin iliskilere girdi. Bircok programda Karzai ile beraber gorunmeye ozen gosterdi
Afganistan?in baskenti Kabil?i izleyen gozlemciler, Amerikan Yonetiminin Afganistan?daki NATO ve Amerikan kuvvetleri komutani Stanley McChrystal?i gorevden almasi ile Afganistan?daki iki militer ve politik liderligin, Amerikan Disisleri ile Savunma Bakanliginin arasindaki cogu konuda varolan derin ayrilik arasindaki paralellige dikkat cekiyor. Avrupali muttefiklerin Kabil ile degisik konulara iliskin ayriliklari da cabasi.
Afganistan?daki eski Amerikan kuvvetleri komutani ve yeni Amerikan buyukelcisi Karl Eikenberry ile McChrystal arasinda su yuzune cikan ayrilik birkac konuda dugumleniyor. En goze carpani da Afganistan?daki Amerikan maliyesinin idaresi. Konuya yakin kaynaklar, guney bolgesinde, bilhassa Kandahar?da, politik ve sosyal havayi koklamada Amerikan kuvvetlerine yardimci olacak; Amerikan stratejisinin yurutulmesini saglayacak enformasyon ve analizlerin toplanmasinda sivillerin istihdamini ongoren saha calismalarini fonlamak amaciyla askerin bel bagladigi buyuk butcenin kullanimini buyukelciligin durdurdugunu ifade ediyorlar. Soz konusu olan guney bolgesinde cok bilesenli, askeri, ekonomik ve sosyal konulari iceren bir kalkinma hamlesi hazirligiydi.
Kafa Karistiran Iliski
Kabil Universitesi Siyasi Ilimler Profesoru Bisr Dost, Afganistan?daki Amerikali asker ve politikacilar arasindaki iliskiyi tam bir kafa karisikligi olarak nitelemekte. Amerikan BlackWater ve Afgan orjinli benzerleri gibi savas lordlari tarafindan yonetilen ozel guvenlik sirketleri gundeme gelince kafa karisikligi iyice belirgin hale geliyor. Bu sirketler, Afgan hukumetinin ofkesini cekiyor.
Unlu Karikaturist Carlos Latuff'un kaleminden Obama ve Afganistan
Afganistan Basbakani Hamid Karzai, yerel yasalara uymayan, hukumet nezdinde kaydi bulunmayan bu sirketlerin calisma yontemlerine karsi oldugunu acikca ifade etmisti. Bu arada, Amerikan buyukelciliginin bu sirketlerle anlasma yetkisini ustlenmesi uzerine General McChrystal, bu sirketlere bir duzenleme getirme ve calisma yontemlerini degistirme yonunde istegini aciga vurdu.
Tam da bu baglamda, Afgan hukumetinin kabul edemeyecegi bir bicimde Kandahar kentinin guvenligi bu sirketlerden birine ihale edildi. Obama?nin Afganistan Plani?nin yurutulmesine iliskin vizyonun capi ve seffafligina dair soylentiler bas gosterdi.
Amerikan Baskani Barack Obama, ne Disisleri ne de Savunma Bakanligiyla ilgisi olmayan Afganistan ozel temsilcisi Richard Holbrooke?a isi havale etmis olsa da, gozlemcilerin gorusu, son olarak Holbrooke?un McChrystal?i rahatsiz edecek sekilde buyukelciden yana tavir koydugu yonunde.
Krizin Izdusumleri
Afganistan Devlet Baskani Hamid Karzai?nin, McChrystal?in Washington?a cagrilmasina ve degismesi ihtimaline karsi beklenmedik tepkisinin, durumun yikici etkilere yol acacagi korkusuyla verilmis bir beyanat oldugu gozleniyor.
General McChrystal, onceki Amerikan komutanlarinin aksine Kabil hukumeti ile yakin iliskilere girdi. Bircok programda Devlet Baskani Karzai ile beraber gorunmeye, ozellikle de Karzai?nin Kandehar?daki asiret liderleriyle yaptigi toplantilarda bulunmaya ozen gosterdi.
Mesele, bu haziran ayi baslarinda Amerikan yonetimini kizdiran Kabil?deki Baris Hareketi Meclisi?ne yapilan saldiri olayindan sonra Ic Isleri Bakani Hanif Etmer ile Afgan Guvenlik Gucleri Bakani ve Istihbarat Baskani Emrullah Salih?in istifalari olabilir. Afgan Devlet Baskani?nin, ulkenin guvenliginden sorumlu en yetkili iki ismi, bir Amerikan makamindan guvence almadan istifaya zorlayamayacagi soyleniyor. Gozlemcilere gore bu makam, general McChrystal?in bizzat kendisi?
Bu duruma yol acan neydi?... Istifalar, Icisleri Bakani ve Istihbarat Baskani?nin Amerikan buyukelciligine sikayette bulunmalarindan sonra gundeme geldi. Ikili, Devlet Baskani Karzai?ye isaret ederek, Afganistan?daki guvenlik konusunun, sadece ulkedeki liderlik krizinin yansimasi oldugunu ifade etti. Bunun uzerine Karzai, iki yetkiliyi cagirip istifalarini sunmalarini istedi.
Bir Afgan resmi yetkilisine gore McChrystal?in gorevden alinmasinin, iki onemli ismin kovulmasina tepki olarak alinacagi dusunuluyor. Bu da, zitlasmanin taciz etme boyutunu asarak eyleme donustugunu gosteriyor.
Taliban Pusuda
Talibanla gorusme konusu, gerek Amerikan gerekse Afgan politik ve askeri cevrelerin ortak soylemi. Gorus ayriligi, ne tur bir mekanizmanin kullanilacagi ve ne sekilde yurutulecegi noktasinda buyuyor. Ozel temsilci Holbrooke bile, su an vaktin pek de gorusmeye uygun olmadigini soyleyiverdi. Istifa eden eski Istihbarat Baskani Emrullah Salih de ayni gorusu paylasiyor. Emrullah Salih?e gore, Taliban?la masaya oturma durumu, ancak zayiflatilip gucten dusuruldugunde ve taleplerinde azalma oldugunda gundeme gelebilir.
Bu sozlerden cikan sonuc, eskiden oldugu gibi Kandahar bolgesine buyuk capli bir askeri plan d