'Kurtulus Savasi Dini Bir Savasti'

Kozmik Oda programina katilan Sabanci Universitesi Ogretim Uyesi, Tarihci Prof. Dr

?Said-i Nursi, yasanacak degisimleri sezdigi icin Ataturk?e mektup gondermis olmali? ?Zaman, Ataturk?e 1922?de mektup yazan Said-i Nursi?yi kismen hakli cikartti? ?Kurtulus savasi dini bir savasti, ?Islam mucadelesi? olarak yapildi? ?Izmir?in kurtulusu sonrasinda ?Islam? ortak paydasina ihtiyac kalmadi? ?Ataturk?un sekuler yaklasimi silah arkadaslarini muhalefete itti? ?Diyanet Isleri Baskanligi rejime muhalefet edecekleri denetim icin kuruldu? ?Ataturk, kendi nesli gibi, Islamiyetin gelismeye engel oldugunu dusunuyordu? ?Ataturk, Turklugu odak alan bir ?dinde reform? amacliyordu? ?Ataturk Islam?in yerini alacak bir Turkluk duygusu yaratmak istedi? TRT Haber?de dun gece Kozmik Oda programinin konugu olan Sabanci Universitesi ogretim uyesi Prof. Dr. Cemil Kocak, Ridvan Memi?nin sorularini yanitladi.. Cemil Kocak, programda cok tartisilacak aciklamalar yapti. Iste o onemli aciklmalar; ?Said-i Nursi, yasanacak degisimleri sezdigi icin Ataturk?e mektup gondermis olmali? ?Anlasiliyor ki Ankaraya geldigi zaman tam o donemde yeni surecin baslangici ve o yeni surec oncesindeki tartismalar ve catismalar oldugu noktayi hemen fark etmis olmali. Birinci mecliste biliyorsunuz iki farkli buyuk grup var ve bu iki grubun birbiriyle olan siyasi ve ideolojik mucadelesi soz konusu. Ve bu iki grup arasindaki onemli farklardan bir tanesi yeni Turkiye?nin nasil formule edilmesi gerektigi konusu. Modernizasyon projesi yeni Turkiye?de uygulanacak ama ne kadar nasil uygulanacak. Ridvan Memi: Tabiri caizse Said-i Nursi bunu sezmis ve bir on almak mi istiyor? Cemil Kocak: Evet. Benim mektuptan algiladigim bu, bir catisma var hangi tarafin daha agir basacagi belli degil, Ataturkle yapmis oldugu konusmadan heralde o grubun daha agir basabilecegeni sezmis, endise etmis olmali ki, o grubun da kendi dusuncelerinin yaninda saf tutmalarini saglamak uzere bazi tavsiyelerde bulunuyor? ?Zaman, Ataturk?e 1922?te mektup yazan Said-i Nursi?yi kismen hakli cikartti? Kozmik Oda programinda, 1950?de Demokrat Parti?nin ilk demokratik secimlerde ezici galibiyetini hatirlatan Ridvan Memi?nin buradan hareketle, ?Zaman,mektubunda bir anlamda bu durumu zimnen isaret eden Said-i Nursi?yi hakli mi cikartiyor? sorusuna Cemil Kocak su yaniti verdi: ?Evet, ama kismen. Said-i Nursi ve butun muhaliflerin soyledikleri bir anlamda dogru cikiyor. Bu sekilde yapilan bir devrimden toplumun alacaklari kalici olmayabilir. Bu goruluyor? ?Kurtulus savasi dini bir savasti, ?islam mucadelesi? olarak yapildi? ?Kurtulus savasinin temel ideolojik sloganlarinin hemen hemen hepsi Islami sloganlardir. O yuzden zaten meclisin acilisi Cuma gunune rastlamistir dini torenle acilmistir su kadarini soyliyim dini toreninin anlamini vurgulamak bakimindan hicbir Osmanli meclisi dini torenle acilmamistir. Turk milliyetciligi uzerinden mucadele vermeye kalkarsaniz sizin arkanizdan gelecek olanlar cok sinirli olur. Ve bu mucadele daha baslamadan biter o yuzden bir Islami mucadele uzerinden orgutlemeniz lazim onun icin biraz once saydiginiz butun isimler bu mucadele onemli yer tutuyorlar.( Naksibendi seyhi Fevzi Efendi, Halvetiyye seyhleri Abdullah Sabri Aytac, Yahya Galib Kargi Bey, Naksi Ozbekler Tekkesi seyhi Mehmed Ata Efendi, Bir Kadiriye Dergahi olan Hatuniyye Tekkesi seyhi Sadedin Ceylan Efendi,Naksi Seyhi Serafeddin Dagistani, Haci Bektas Veli Dergahinin Naksi seyhi Haci Hasan Efendi..) Savasa katilanlarin hepsi bir din savasina katildigini ?gavurlara? karsi bir Islam mucadelesine katildigini bilerek katiliyorlar. Ridvan Memi: Bu ortak payda olmasa belki olmayacak ? Cemil Kocak: Olmayacak ayrica bircok Islam unsurununun mucadeleye katilmasinin saglayan sey de Islamin kendisi. ?Izmir?in kurtulusu sonrasinda ?Islam? ortak paydasina ihtiyac kalmadi? Ridvan Memi: Mete Tuncay bu durumun 9 eylule kadar devam ettigini soyluyor, su anekdotu aktariyor, ?Izmir?in kurtulusundan sonra maiyeti Mustafa Kemal?e Haci Bayram?a gidelim ve sukur duasi edelim diyorlar, Ataturk benim boyle bir borcum yok diyor.? O nokta itibariyle Ataturk?un ?Islam tutkalina? ihtiyaci kalmadi mi? Cemil Kocak: Evet, yavas yavas o surecten ayrilik basliyor. Said-i Nursinin 10 madde halinde mektubunda yapilmasini istedigi isler ve tavsiyeleri okudugu zaman Ataturk muhtemelen Said-i Nursi ile hicbir sekilde politik olarak bir ilerleme saglayamayacagini anlamistir, muhtemelen bunu da okudugu zaman... ?Ataturk?un sekuler yaklasimi silah arkadaslarini muhalefete itti? ?Ataturk?un dine genel yaklasimini ortaya koyan pek cok cumlesi var, fakat esas itibariyle olan sey su, Ataturkun gidecegi yolu, yazdigi mektup dolayisiyla sadece Said-i Nursi degil silah arkadaslari da fark ediyorlar, muhalefete gecmelerinin esas nedeni de bu sezgileri ve anlayislaridir. Karabekir Pasa, Cebesoy Pasa, Refet Bele Pasa, Halide Edip ve esi. Milli mucadelenin onde gelen isimleri bu duruma karsi cikiyorlar.? ?Diyanet Isleri Baskanligi rejime muhalefet edecekleri denetim icin kuruldu? ?Hilafetin kaldirilmasi, seriye vekaletinin kaldirilmasi bu buyuk parcanin nereye oturtulacagi meselesi Diyanet Isleri Baskanligi formulu altinda cozume kavusuyor. Ridvan Memi: Fakat din disi bir yapilanma ongoruyorsa Ataturk niye din islerini orgutlemeyi planliyor ? Cemil Kocak: Cunku ya bunu tamamen tavsife edeceksiniz Rusyada Bolseviklerin yaptigi gibi. Din ve dini olan her seyi bir kenara atacaksiniz bu kadar radikalizm burada gorunmuyor. O halde yapmaniz gereken ikinci olasilik bunu denetim altina alacaksiniz, eger dinsel cemaatleri ve dini rejime karsi bir tehdit olarak goruyorsaniz butun bunu devletin ve rejimin denetimi altina alabilmektir. Diyanet isleri baskanligi formulu bunu mukemmel bir sekilde cozecek bir formul. ?Ataturk, kendi nesli gibi, Islamiyetin gelismeye engel oldugunu dusunuyordu? ?Ittihat ve terakkinin entelektuellerinde ozellikle Islamin gelismeye mani bir din oldugu konusunda fikirler belirmeye basliyor bu tabi Osmanli toplumu acisindan cok yeni ve cok sarsici bir yenilik. Bunun uzerine Islami akimlarda Islam gelismeye mani degildir adi altinda brosurler yayinlamaya basliyorlar. Ikisininde baktigi manzara cok farkli. Diyorlar ki butun Musluman toplumlara bakin hepsi o kadar geri kalmislar ki ingilizllerin Fransizlarin ya da baskasinin kolesi haline girmek zorunda kalmislar bunun nedenine biz baktigimiz zaman islami goruyoruz diyorlar. Ridvan Memi: Ataturk de bu dusuncede mi? Cemil Kocak: Evet. Bu neslin, esas fikri bu, Islamiyet gelismeye manidir. O halde toplumun Islami meselelerden dolayi sinirlandirilmasi daraltilmasi dogru degildir? ?Ataturk, Turklugu odak alan bir ?dinde reform? amacliyordu? Programda Ridvan Memi?nin ?Ataturk bir ulus insa ederken Islamiyeti esas alan ama odagina Turklugu yerlestirmeyi istedigi bir din reformunu mu amacliyordu ?? sorusuna Cemil Kocak su yaniti verdi: ?Formulasyonu bu sekilde ozetlemek mumkundur, bir Turk ulusu yaratacaksiniz belirli bir cografyada, 19. yuzyil boyunca bu sinirlarin etrafindan goc etmis insanlar var. Farkli etnik ozelliklere sahip, farkli diller konusuyorlar farkli kulturlere sahipler. Bu grublari birlestirecek yegane unsur Islam. Tek ortak noktalari Musluman olmalari. Once herkes Musluman olacak. Arkasindan bu Musluman olmus toplumlar kendilerini Turk milletinin bir parcasi olarak benimseyecekler. Hepsinin toplamindan bir Turk milleti ortaya cikacak.? ?Ataturk Islam?in yerini alacak bir Turkluk duygusu yaratmak istedi? ?Burada asil onemlisi dinin yerini alabilecek bir Turk milliyetciligi, Turkluk duygusu olusturmak istedi. Islamiyetin yerine gececek bir milliyetcilik uzerinden, ulus dusuncesi. Milliyetcilik, Islam unsurlarinin ustune oturuyor. Bunlar birbiriyle kolay ortusebilecek ideolojik mevzular da degil aslinda?