Komsularla sifir sorun, sonsuz risk...

Turkiye'nin bolge ve Bati'yla iliskileri arasindaki gerilimler su yuzune cikarken, soru bu ulkenin ekseninin kayip kaymadigi degil, eski ve yeni ittifaklar arasinda denge kurup kuramadigi olmali.

Bir haftada Toronto, Bruksel, Biskek ve Londra; bir baska hafta Lizbon?dan Kabil?e uzanan ziyaretler. Disisleri bakani oldugundan bu yana 100?den fazla uluslararasi ziyaret gerceklestiren Ahmet Davutoglu, Turkiye?yi yukselen bir bolgesel guc haline getirme vizyonunu hiperaktif bicimde yurutuyor. Memleketinin, donen dervislerin yurdu Konya olmasi bosuna degil. Davutoglu?nun kulaga gayet dogru gelen bir mesaji var: ?Komsularla sifir sorun? doktrinini bir profesor tavrinin yani sira sayilara ve tarihlere akademik baglilikla izah ediyor; cumhuriyetin kurucusu Ataturk?un ?yurtta baris dunyada baris? sozunu akla getiren bir slogan bu. Davutoglu bu amacla Balkanlar?dan Bagdat?a arabulucuk yapmaya calisiyor ve ulkenin hizla artan ekonomik gucunu yeni dostluklar kurmak icin kullaniyor. Buna Rusya ve Brezilya gibi yukselen guclerin yaninda, Suriye, Irak ve Yunanistan gibi eski hasim komsular da dahil. Erdogan Nasrallah?i gecti Fakat son aylarda Turkiye?nin bolgesel, hevesleriyle Bati?yla geleneksel ittifaklari arasindaki gerilim goz onune serildi. Ermenistan?la uzakligi sonlandirma girisiminin basarisiz olmasi, Turkiye?yi ABD ve baska ulkelerde Ermeni diasporasinin Ermenilerin Osmanli Turkiye?si tarafindan katledilmesinin soykirim olarak taninmasi yonunde canlanan cabalariyla mucadele etmek durumunda birakti. Mayista Israil?in Gazze ablukasini delmeye calisan Turk bayrakli yardim filosuna duzenledigi baskin geldi. Ankara iliskileri tumuyle koparma tehdidinden geri adim atti, fakat Davutoglu, uluslararasi sorusturma yapilmaksizin ve Israil ozur dileyip tazminat odemedikce ittifakin eski haline donmeyeceginde israrli. ABD?ye gore, daha manidar degisim BM Guvenlik Konseyi?nde Iran?a yeni yaptirimlar icin yapilan oylamada goruldu. Tahran?la Brezilya esliginde yaptigi nukleer takas anlasmasinin Bati tarafindan gormezden gelinmesini hakaret addeden ve Iran?i muzakere masasinda tutmak isteyen Turkiye, cekimser kalmak yerine dogrudan hayir oyu verdi. Akabinde kopan firtina Turkiye?nin Batili ortaklari icin artan onemini ortaya koyuyor. Turkiye yillardir onem verilen bir ulke; NATO uyesi, enerji koridoru, Islam?in laik ve demokratik degerlerle bagdasabileceginin gostergesi. ABD icin, Irak ve Afganistan?da istikrarin acisindan esasli bir ortagi kusturmek altindan kalkmasi artik daha da zor bir durum. Turkiye, Filistinlilerin savunucusu olarak ortaya cikmakla su an icin Iran?in bolgede at kosturma yetenegini elinden aldi. Basbakan Tayyip Erdogan, duygularin degisken oldugu Arap sokaklarinda, Tahran?in en guclu muttefiki Hizbullah?in lideri Hasan Nasrallah?i golgede birakti. Ankara?nin ABD?den bagimsiz olma hevesi bolgede itibarini artiriyor. Hukumetin Moskova ve Bagdat?ta yeri daha saglam,, zira Irak isgalinde ABD?nin topraklarini kullanmasina izin vermedi ve Rusya?nin Gurcistan?la catismasi sirasinda Amerikan savas gemilerinin Karadeniz?e girisini kisitladi. Washington?daki algi, Ankara?nin degisken ve guvenilmez bir ortak haline gelmekte oldugu yonunde. Kongre?de bazilari Israil?le iliskilerin bozulmasini, otoriter bir Islamci hukumetin Dogu?ya kaymasinin kaniti olarak goruyor. Farkliliklari genelde kapali kapilar ardinda tutmaya ozen gosteren Amerikali yetkililer kuskularini dile getiriyor. Ancak Turkiye?nin Ortadogu?nun firtinali jeopolitiginde one cikmasi surpriz olarak gorulmemeli. Soguk Savas?in sona erdigi ve Balkanlar, Orta Asya ve Kafkaslar?in yani sira genel anlamda Ortadogu?nun Turkiye icin dogal siyasi ve ticari nufuz alanlari olarak yeniden acildigi bir ortamda, Ankara mutlaka NATO icindeki dogu bekcisi rolunden daha buyuk bir role soyunacakti. Davutoglu, ulkesinin bir sekilde goz hapsinde tutulduguna dair iddialardan aliniyor. ?Turkiye bir mesele degil, bir aktordur. NATO icinde Bati?yi savunmak icin sert guc kullandigimizda bir aktorduk ve bugun, AB degerlerini dogu Akdeniz?de savunmak icin yumusak guc kullanirken de bir aktoruz? diyor. Turkiye sadece NATO uyesi degil, Islam Konferansi Orgutu?nun de baskani. Mevcut hukumeti, lider boslugundan mustarip olan patlamaya hazir bolgede faal davranmaya mecbur oldugu inancina sevk eden ikili bir kimlik soz konusu. Turkiye?nin bakisi su: Israil?in Iran?in nukleer heveslerine dair inadi ve uzlasmazligi, vahim gelismeleri tetikleyebilir. Ankara?nin gecmiste Israil?le Suriye ve Filistinliler arasinda arabuluculuk cabalarinin, yani sira Iran?la yaptigi nukleer takas anlasmasinin nedeni de bu. Bu, AB?nin Turkiye?nin muzakerelerini ilerletmek konusunda sergiledigi gonulsuzluge duyulan kirginligin tezahuru degil sadece. Dogu?ya stratejik bir donus veya yeni Islamci AKP?nin Musluman ulkelere yonelik ideolojik bir meyli de degil. Erdogan ozguvenli ve dinamik bir Turkiye?nin secenekleri bulundugunu ve Avrupa?nin arka bahcesi Ortadogu?da nasil kullanacagini unutmusa benzedigi ?yumusak guc? konusunda uzman oldugunu gostermek istiyor. Erivan ve Atina surecleri durdu AKP diplomasisini elestirenler de dahil, bazi yorumcular Turkiye?nin Arap dunyasindaki nufuzunun, buyuk oranda Batili iliskilerini ve kimligini surdurmesine dayanacagina isaret ediyor. Dolayisiyla soru Turkiye?nin Dogu?ya kayip kaymadigi degil, cikarlarini etkin bicimde gozetip gozetmedigi, bolgesel iliskilerde daha buyuk rol ustlenirken, eski ve yeni ittifaklari arasinda denge kurup kuramadigi olmali. Bugune kadar Davutoglu?nun doktrini karisik sonuclar verdi. Basarilar Suriye?yle yeni bir dostluk, Kuzey Irak?la mantikli iliskiler ve Ortadogu gumruk birligini ongoren buyuk vizyon yonunde atilan ilk adimlar olarak sayilabilir. Ankara?daki yabanci diplomatlar Turkiye?nin Balkanlar ve Irak?taki siyasi fraksiyonlar arasinda oynadigi rolun faydali oldugunu soyluyor. Fakat asiri kibirden ve Ankara?nin boyunu asiyor olabileceginden de dem vuruyorlar. Turkiye?nin uranyum takasi anlasmasi, Batili ortaklari Tahran?la mustakbel gorusmelere Turkiye?yi de katmak konusunda gonulsuz hale getirebilir. Ankara kendisini Israil?le Suriye arasinda yeni arabuluculuk girisimlerinden cekti. Erivan ve Atina?yla iliskileri iyilestirme girisimlerinde (ki bu girisimler, kuskuculari AKP?nin sadece Islam dunyasina kur yapmadigina ikna edebilirdi) ilerleme yok. AB uyeligine gelince, AKP?nin dis iliskilerden sorumlu baskan yardimcisi Suat Kiniklioglu, resmi cizgiden ayrilarak, her iki tarafin ?bir karara mecbur birakmayan dusuk duzeyli temastan mutlu oldugunu? one suruyor. Gida guvenlik standartlarina dair muzakereler bu ay basladi, fakat surec giderek daha ciliz ilerliyor. Davutoglu da sertlesti Bir sorun su: Turkiye?nin daha ileri bolgesel iliskiler kurma stratejisi mantikli olsa da, stratejinin tutarliligi, Erdogan?in donemsel kukremelerinin insafina kaliyor. Filo baskini sonrasi Israil?e yonelik ofke anlasilirdi. Fakat Turk diplomatlar, Erdogan Israil Basbakani Benyamin Netanyahu?ya catmak icin 10 emirden dem vurdugunda veya Kurt isyancilarin saldirilarinin Israil destekli oldugunu ima ettiginde yorum yapmamayi tercih ediyor. Washington?da dolasan soylentilere gore, kibar biri olan Davutoglu bile ABD?den Gazze yanlisi eylemcilerin birakilmasinin saglanmasi icin yardim talep etmeye gittiginde, masaya vurup Amerikali muadili Hillary Clinton?a bagirdi. Davutoglu bu konuda yorum yapmiyor, ?Hicbir ulke kendisini hukukun ustunde gormemeli? demekle yetiniyor. Bu afili tavirlar buyuk oranda secmenleri hedefliyor. 1990?lara dek dis politikaya onemli olcude guvenlik kaygilari yon verdi. Simdiyse giderek butun dis etkilere kuskuyla bakan ve ziyadesiyle Amerikan karsiti olan bir kamuoyunun bakis acisiyla ortusuyor. Brookings Enstitusu?nden Omer Taspinar?a kulak verelim: ?Tanik oldugumuz sey, Islamci bir dis politikanin dogusu degil, Turkiye?nin ABD ve Avrupa?yla ilgili husranini istismar eden populist bir hukumetin yukselisi.? Bazilari populist durtulerin AKP?nin kuresel nufuz kazanmak icin onune cikan buyuk firsati heba etmesine yol actigini dusunuyor. Bilgi Universitesi?nden Soli Ozel soyle diyor: ?Onlerine gumus tepside dunya kondu ve onlar Gazze?yi tercih etti. Sorumluluklari kamuoyu hissiyatina gore davranmak degil, bu ulkenin dis politikasini yonetmek. Ve korkarim ki Arap sokaklariyla Turk sokaklari arasinda surecin kontrolunu yitirdiler.? Odak Kuzey Irak?a kayabilir Ankara?daki resmi cizgi su: Turkiye?nin ortaklari, bu yeni ozguvene alismak zorunda. Fakat Davutoglu, sadece Ortadogu?yla ilgilendigine dair izlenimi duzeltmekte zorlaniyor. Davutoglu, kisa sure sonra, ulkeye daha yakin gelismelere dikkat gostermek icin disaridaki maceralarini sinirlamak zorunda kalabilir. PKK siddeti arttikca, hukumet uzerinde orgutu bastirmak icin muttefiklerinden yardim saglama baskisi da artiyor. Erdogan ABD?den daha dogrudan askeri destek ve istihbarat paylasimi, AB?nin para kaynaklarini kesmesini, Kurt Yonetimi?nin de PKK?yi dag uslerinden cikarmak icin daha fazla caba gostermesini istiyor. Genelkurmay Baskani Ilker Basbug bu ay, yogunlasan catismanin Irak ve ABD?yle gerginlik yaratmasini bekledigini soyledi. Diger bir deyisle, butun uluslararasi heveslerine ragmen Erdogan ve Davutoglu, siyasetin yerelden ibaret olduguna dair o eski amentuye toslayabilir. Radikal (21 Temmuz 2010)