Harem ilim ocagi idi !

Harem padisah ailesine hizmet eden kadinlarin egitildigi, namaz kilinip, Kur'an okunan cok ciddi bir muessese idi.

Emeti Saruhan'in haberi Son gunlerde hepimizin kafasi Harem konusunda karisik. Oryantalist yazarlarin hareme girme imkanlari olmadigi halde, gayrimuslim ahbaplarinin her dediklerini dogru kabul ederek, sacma soylentileri, birebir kitaplarina gecirmeleri sonucu olusmus bir harem efsanesi vardi elbette. Ancak gectigimiz hafta haremi on plana cikaran bir dizinin yayinlanmaya baslamasi sayesinde kafalar yine karisti. Biz de 'En iyi tarih kitabi' odulunu alan "Osmanli Kadini" kitabinin yazari Asli Sancar'in kapisini caldik ve gercek haremi sorduk. Oryantalist soylemde Harem'in tamami Padisah'in dusup kalktigi cariyeler gibi gosterilir. Oysa Harem oldukca siki protokolleri olan, 5 vakit namaz kilinan, Kur'an okunan, hizmet eden kizlarin egitim gordugu bir okul. Padisahlarin esleri Harem'deki kizlar arasindan seciliyor ama ortada gosterilmeye calisildigi gibi suh kahkahalar atip, tuller icinde oradan oraya salinan kizlar yok! OSMANLI UST KIMLIKTI Asli Sancar, Osmanli'da ilk senelerde haremin kucuk oldugunu, buyuk haremin daha sonra gelistigini soyluyor. Sancar, Osmanli'nin ilk senelerinde komsu devletlerin prensesleri ile evlenilirken, 15. asirdan sonra haremin tamamen kole sistemine donustugunu anlatiyor. "Kolelik sistemini Osmanli baslatmadi. Bu tum dunyada devam eden bir sistemdi. Boyle bir harem kurulmasinin amaci cocuk yastan yetistirilen, padisaha cok guclu sekilde bagli olan bir zumre olusturmakti. Hareme alinan bu kizlarin aileleri olmadigi icin, padisaha karsi gelmelerini saglayacak siyasi bir gucleri yoktu. Hareme alinanlarin kimlikleri onemli degildi. Dillerini ogrenmisler, dinlerini ogrenmisler, butun orf ve adetleri ogrenmisler, etiketleri ogrenmisler. Kucuk yasta gelince yepyeni bir hayat basliyordu. Yeni bir kimlik aliyorlardi. Osmanli bir ust kimlikti." BES VAKIT NAMAZ KILINIRDI Haremde ciddi bir hiyerarsi oldugunu anlatan Asli Sancar, haremin padisah ailesine hizmet eden kadinlarin kaldigi ve egitildigi bir yer ve cok ciddi bir egitim muessesi oldugunun bilinmesi gerektigini soyluyor. "Her sey cok disiplinliydi. Cok ciddi bir protokol vardi. Kizlar saraya getirilir getirilmez Islam'in temel ilkelerini ve ibadetlerini ogrenirlerdi; bes vakit namazlarini kilmalari gerekirdi. Bunun yaninda Kur'an okumayi da ogrenirlerdi. Saray haremindeki kadinlar ibadetlerini buyuk bir baglilik ve ozen icinde ifa ederlerdi. Padisaha cariye olabilecek guzellige ve cazibeye sahip olanlara okuma ve yazma da ogretilirdi. Musiki yetenegi olanlara belli bir sazi calma, sarki soyleme, raksetme egitimi verilirdi. Dikis dikmeyi, dantel ve orgu ormeyi de ogrenirlerdi. Saray terbiyesini yerli yerinde almalari saglanirdi. Padisah ya da sehzade esi olmayan, haremin yonetici kadrosu icinde yer almak istemeyen cariyeler dokuz yillik hizmetin ardindan ozgurluklerini isteyebilirlerdi. Bunun uzerine kendilerine bir azatlik belgesi verilir, evlenmeleri icin biri bulunur, ceyizleri ile birlikte ev de verilir, ayrica maasa baglanirlardi." ESLERI VALIDE SULTAN SECERDI Asli Sancar'in anlattiklarina gore haremde padisahin, valide sultanin, hanim sultanlarin, kizlarinin hepsinin maiyetleri vardi. Hatta kalfalarin bile maiyetleri vardi. Banyo servisi, yemek servisi, kahve sunma, giysilere bakma gibi herkesin ayri bir vazifesi vardi. Bir kisi bir dalda ustalasirdi. Harem nufusu donem donem degisiyordu. 400 - 500 kisiye ulastigi zamanlar vardi. Padisahin dikkatini ceken ya da Valide sultanin sectigi cariyeler padisahin esleri olurdu. Ilk olan 1. kadin olurdu. Bu 4'e kadar devam edebilirdi. Sonra ikballer gelirdi. Bir daire onlarin kullanimi icin ayrilirdi ve siralari belliydi. Bir kadin olmedikten sonra o sira devam ederdi. Padisah kadinlarini sirayla ziyaret ederdi. Cocuklari da sehzade ve sultan sayilirdi. Sarayda da padisahin odasi, Valide sultanin odasi, daha sonra birinci kadin, ikinci kadin gibi kadinlarin odalari siralanirdi. SARAY ISTIKBALE ACILAN KAPIYDI Saraya Abhaza, Cerkez ve Gurcu kizlari aliniyordu. Sancar, "Bazen aileler cok fakir olurdu. Gonullu olarak verirlerdi kizlarini saraya. Cunku o istikbali acik olan bir yoldu. Kizlar kabiliyetliyse sarayda hiyerarsi icinde yukselirlerdi. Kahya kadinlarin cok yuksek bir statuleri vardi. Hayir olarak cami, cesme yaptirabilecek kadar maddi gucleri vardi. Harem bir kadin icin cok ust bir kariyerdi. Bu yuzden, bugun herkesin Harvard'a gitmek istedigi gibi, herkes saraya gitmek istiyordu. Saray istikbale acilan bir kapi olarak goruluyordu. Enderun'da, erkekler de egitilir yetistirilir, devlet kademelerinde ya da asker olarak gorev alirlardi. Evlenmek isteyen kizlar da bu erkeklerle evlendirilirlerdi. Bu iki grup Osmanli toplumunun elit tabakasini olusturuyordu. Topluma karistiklarinda saray kulturunu yayiyorlardi." Haremde kim ne yapiyordu Daye Hatun: Sultanin sut annesi. Sut annelerin harem icindeki konumu yuksekti. Kethuda Hatun: Haremin en ust dereceli yoneticisi olup bu makama padisah tarafindan bilgisi tecrubesi ve terbiyesine bakilarak getirilirdi. Haremdeki butun merasimleri o yonetir, kadinlari padisah ve ailesi karsisinda nasil davranacaklarina dair o egitirdi. Haznedar Usta: Padisah haremde oldugu zaman hizmetini gormek uzere yaninda olurdu. Padisahin giyim kusamiyla, degerli tasarliyla, haremin mali isleriyle ilgilenirlerdi. Cesnigir Usta: Padisahin yeme icmesinden sorumluydu. Padisaha sunulan yemekleri zehirlenme ihtimaline karsi once o tadardi. Camasir Ustasi: Padisahin giyim kusaminin yikanmasindan sorumluydu. Ibriktar Usta: Ekibiyle padisahin ibrigi, legeni ve havlularindan sorumluydu. Berber Usta: Padisahin tiras takimlarindan sorumluydu. Kahveci Usta: Padisaha kahve yapar ve sunardi. Kilerci Usta: Kilerden sorumluydu. Padisaha yemek sirasinda da sofra hizmetinde bulunurdu. Kutucu Usta: Padisahin, kadinefendilerin ve ikballerin yikanma ve ust bas giyinme sirasindaki hizmetini gorurlerdi. Kulhane Usta: Hamamlardaki ocaklarin yakilmasindan ve padisahin odaliklarinin yikanmasindan sorumluydu. Katibe Usta: Haremdeki disiplinin korunmasindan sorumluydu. Hareme girip cikani kontrol eder, haremde butun olup biteni gozlem altinda tutardi. Hastalar Ustasi: Haremdeki saglik gorevlilerinin basiydi. Ebe: Saray haremindeki dogum ve dusukler sirasinda hizmet veren bir cok ebe vardi. Dadi: Padisah cocuklarindan her birine birer dadi ile kalfa verilirdi. Bu kalfalarin hepsinin sahsi hizmetcileri ve yardimcilari olurdu. Kalfalardan sonra, ayni hizmetleri valide sultanlar, kadinlar ve prensesler icin goren kalfalar gelirdi. Bu kadinlar derecelerine gore maas alirlardi. YENISAFAK