Gocmen isciysen suclusun!

Arizona'da yasadisi gocmenlikle mucadele bahanesiyle irkciligi mesrulastiran yasa cikartildi. Yasa, muglak birakilan yanlariyla, polisin butun ABD vatandaslarinin hayatina mudahalesini kolaylastiriyor

Amerika Birlesik Devletleri'nde hicbir zaman tam olarak ortadan kalkmayan irkci uygulamalar yeniden yayginlasiyor. Bu kez hedefte Hispanik gocmen isciler var. Arizona Eyaleti'nde yururluge giren yasaya gore gocmen isciler polis tarafindan istenildiginde gerekcesiz tutuklanabilecek. Arizona Eyaleti Senatosu tarafindan cikarilan ve Nisan ayinda Vali Jan Brewer tarafindan imzalanan gocmen iscilere karsi yasanin bazi maddeleri gectigimiz hafta federal mahkeme tarafindan iptal edildi. Bununla birlikte, cok ciddi kisitlamalar iceren yasa 29 Temmuz?da yuruluge girdi. Yapilan kamuoyu arastirmalarinin sonuclari ABD vatandaslarinin yuzde 55?inin yasaya destek verdigi yonundeydi. Meksika?ya siniri olan diger eyaletlerde de benzeri yasalar icin calismalar suruyor. Fakat Obama yonetimi bu tur yasalarin eyaletler bazinda cikarilmasina karsi. Obama?nin yasaya karsi olmasina, ulkenin en ucuz is gucu kesimini olusturan Hispanikleri kaybetmek istememesi yorumlari yapiliyor. Federal mahkemenin Obama yonetimi icin gecici bir zafer anlamina gelen yasa iptali, yasaya karsi duzenlenen protestolarin hizini kesmedi. Cunku yasadaki bircok onemli madde yururluge girdi ve uygulamalar basladi. Ornegin gunluk isci calistirilmasini yasaklayan kanun, Arizona?da is buldukca gundelik calisan binlerce Hispanik icin aclik tehditi olusturuyor. Obama yonetimi benzer yasalarin diger eyaletlerde de cikarilmasindan cekiniyor. Kim bu Hispanikler? Kokenleri Meksika, Porto-Rico, Kuba gibi ulkelere dayanan Hispanikler ABD'deki toplumsal hiyerarsinin en alt basamaginda yer aliyorlar. Ozellikle 1900'lerden itibaren ABD'ye yerlesen Hispaniklerin yuzde 66'si Meksikali, yuzde 8,6'si Porto Rikolu, yuzde 14.3'u ise Orta Amerika'dan bu ulkeye geliyor. ABD'de 2009 yili itibariyle toplam 46,9 milyon Hispanik yasadigi belirtiliyor. Gecici islerde ucuza calistiriliyorlar. Onemli bir kisminin ABD'ye yasadisi yollarla gelmesinden dolayi kayitsiz calistirilan ve bu nedenle "gorunmez isciler" olarak bilinen Hispanikler toplam nufusun yuzde 15,4'unu olusturuyor. ABD emek piyasasinda Hispaniklerin orani ise yuzde 14,2 civarinda. ABD insaat sektorunde istihdam ise neredeyse tamamen Hispanik iscilerden olusuyor. Bu nedenle 2009'da ozellikle emlak sektorunu vuran ekonomik krizin en agir faturasini odemek zorunda kaldilar. Bu donemde toplam 250 bin Hispanik'in isini kaybettigi belirtilirken, bu sektorde istihdam edilmeye devam eden iscilerin de ucretleri dustu. 2008'de yayinlanan "Latin Raporu"na gore issizlik Hispanikler arasinda yuzde 6,5 iken, Hispanik olmayanlarda yuzde 4,7. Gocmen Hispaniklerde bu oran yuzde 7,5'e kadar cikiyor. Yine de ABD'deki arastirmalar Hispaniklerin her 20 sirketten birinin sahibi oldugunun altini cizmeye devam ediyor. Dusen ucretler, artan issizlik ise irkcilik konusunda sicili bir hayli kabarik olan ABD'de, bu kesime yonelik dusmanlik tirmanirken Hispaniklerin devlet yonetimi tarafindan da dislandigi goruluyor. Bircok yasa ile ABD'de bulunma haklari kisitlanan Hispanikler boylelikle enformal, ucuz ve guvencesiz islere yoneltiliyorlar. Arizona'da irkci yasa Hispaniklere yonelik ayrimcilik Arizona Eyaleti Senatosu'nun cikardigi yasa ile resmilik kazanacak. Nisan ayi sonlarinda kabul edilen yasanin tepkiyle karsilanan maddeleri arasinda ?tum gocmenler ABD?de yasal olarak bulunduklarini kanitlayan belgeleri yaninda tasimak zorundadirlar, aksi halde gozaltina alinabilirler?, ?yasadisi gocmen calistiran isverenler cezalandirilir? ve ?polis, yasadisi gocmen oldugundan suphe ettigi herkesi sorgulayabilir ve tutuklayabilir? gibi ifadeler var. Boylelikle daha once suc kabul edilmeyen yasadisi gocmenlik artik "suc" olarak ele alinacak. Yasa farkli ten rengine ve aksana sahip olan kisilerin, 1939'da Nazilerin Yahudilere yaptigina benzer bicimde yanlarinda surekli olarak kimlik belgeleri bulundurmalarini zorunlu kiliyor. Yasanin en cok tartisilan yani ise bircok konuda yaptigi muglak tanimlarla polisin keyfi tutumunu tesvik etmesi. Ornegin yasa polise "yeterli suphe" durumunda yetkisine bakilmaksizin insanlari durdurma, belge sorma ve ayrica kimligini teyit icin gozaltina alma hakki taniyor. Ancak yasa "yeterli suphe" durumunun neler olacagini tanimlamiyor. Yine yasada polisin "kimligin teyiti icin gozaltina alma suresine yonelik herhangi bir kisitlama getirilmediginden, tutuklananlarin serbest birakilmasi polisin insafina terkedilmis durumda. Bu nedenle yasaya karsi cikanlar polisin soz konusu yetkiyle insanlari "cezalandirabilecegini" de belirtiyor. Yasada ayrica kimligin hangi yollarla teyit edilebilecegi de belirtilmiyor bu nedenle polis yaninda bazi yasal belgeler bulunanlari bile "yeterli degil" diyerek gozaltina alabilir. Ancak bircok yorumcu yasanin sadece Hispaniklere degil, yasaya destek veren "beyaz ABD'lileri" de etkileyebilecegini belirtiyor. Zira yasa ile polise ABD vatandaslarini da rahatlikla durdurma, mulklerinde arama yapma ve gerektiginde gozaltina alma hakki taniyor. Irkci icerigi nedeniyle "Jim Crow Yasasi" olarak da adlandirilan 1070 sayili yasanin benzerlerinin irkcilik konusunda sicilleri hayli kabarik olan Utah, San Fransisco ve Teksas gibi diger guney eyaletleri tarafindan kabul edilmesinden endise ediliyor. Jim Crow yasasi siyahlarin kamusal alanlarda beyazlarla ayni ortamlarda bulunmamasini ve okullarin ayristirilmasini iceriyodu. Yasayi savunan Arizona Eyalet yetkilileri gocmenlerin sucu beraberinde getirdiklerini ve ABD vatandaslarinin huzuru icin boyle bir onlem almak zorunda kaldiklarini iddia etseler de istatistikler bu iddiayi yalanliyor. ABD Adalet Burosu'nun istatistiklerine gore Arizona Eyaleti'ndeki siddet suclari 2008 yilinda 100 bin kisi basina 447. Oysa ki 2005 yilinda 100 bin kisi basina 512 siddet sucu dusuyordu. Yine gocun en yogun oldugu 1999-2006 yillari arasinda suc oranlari genel bir dusus izlerken, gocun en yogun oldugu 19 eyalette suc oranlari yuzde 13.6 oraninda dustu; kalan 32 eyalette ayni oran yuzde 7.1'de kaldi. Yasa kimin eseri? Arizona polisi irkci uygulamalariyla surekli olarak gundeme geliyordu. Neo-Nazi gruplarin etkin oldugu kentte, ayrica Neo-Nazi gruplarin kurdugu silahli birliklerin Meksika sinirinda gorev yaptigi ortaya cikmisti. Uniforma giyen ve agir silahlar tasiyan bu gruplarin yaptiklari isin herhangi bir yasal dayanagi da bulunmuyor. Ote yandan yasanin hazirlanmasinda da bu neo-nazi gruplarin etkisinin oldugu biliniyor. Yasayi hazirlayan Arizona Meclisi Uyesi Russel Pearce'in daha once Neo-Nazi kamplarina katildigi ve bazi gruplarin liderleriyle yakin iliskisi oldugu belirtiliyor. Bu gruplar yasayi protesto eylemlerine karsi "yasaya destek eylemleri" de duzenlemislerdi. Yasayi imzalayan Vali Brewer ise daha once Arizona okullarindaki "etnik calismalari" yasaklamisti. Bewer'in 1070 sayili yasadan once imzaladigi yasa ile Afrika kokenli Amerikalilar ve Amerikan yerlilerinin kultur calismalarini engellemisti. Guneyin sicili ABD Ic Savasi'nda ulkenin guney eyaletleri koleligin kaldirilmasina karsi mucadele etmisti ve bu nedenle soz konusu eyaletlerde irkcilik kuzey eyaletlerine gore cok daha yaygin olageldi. Ulkenin genelinde Avrupali gocmenler, Araplar, Iranlilar, Asya kokenliler, Hispanikler, Afrika kokenliler, Yahudilere yonelik irkci uygulamalar ve saldirilar meydana geliyor. Yasadisi gocmenlerin ABD'ye gectigi Meksika siniri ise elektrikli citler, kamera sistemleri, gece goruslu birlikler ve heronlarla korunuyor ancak butun bu onlemler gocmenlerin ulkeye girisini engelleyemiyor. 1930'dan 1960'a kadar ABD'de yasayan Meksikali gocmenlere yonelik onlarca operasyon duzenlendi. Bu operasyonlarda yakalananlar ise dogrudan Meksika'ya gonderildi. 1954 yilinda ABD'de duzenlenen "Wetback Operasyonu"nda ise 1 milyon Meksika kokenli ulkeden kovuldu. Gonderilenlerin arasinda kacak olmayanlar da yeraliyordu. Bu operasyonda Meksika'ya gonderilen Roberto Martinez'e gore, ABD gocmenleri bahane ederek sinira silahli birlikler yolluyor. Meksika Sinir Programi?nin basinda bulunan Martinez?e gore sinirin silahlandirilmasi ise onlarca insan hakki ihlalini beraberinde getiriyor. Polis yerine, silah tasiyabilen ajanlar, Yesil Bereliler ve Ulusal Muhafizlarin yanisira ozel guvenlik sirketlerinin gorevlileri de sinirda bulunuyor. Sadece 10 bin Ulusal Muhafiz San Fransisco Meksika sinirinda konuslanmis durumda. Agir silahlari da olan bu birliklerin teorik olarak polisten farki ise "sucla mucadele" yerine "dusman" konseptiyle hareket etmeleri. Baska bir ifadeyle askeri birliklerin sinira yigilmasiyla gocmenler "dusman" olarak ilan edilmis oluyor. Bu da gectigimiz Nisan ayinda 13 yasindaki bir Meksikali'nin vurulmasi gibi onlarca olayin yasanmasina neden oluyor. Martinez siniri gecmeye calisan ancak ABD devriyesiyle karsilastigi icin kacmaya baslayan bazi insanlarin Meksika topraklari icinde vuruldugunu belirtiyor. Meksika hukumeti bu nedenle gectigimiz yil sinira insan haklari gozlemcileri yollamisti. Timeturk