Brezilya cunta dönemiyle hesaplaşıyor

Brezilya'da askeri diktatörlük sırasında işlenen insan hakları ihlallerini araştırmak amacıyla kurulan Hakikat Komisyonu ilk toplantısını yaptı, ancak beklenti düşük...

Brezilya Devlet Başkanı Dilma Rousseff, askeri cunta rejimi döneminde ülkede yaşanan insan hakları ihlallerini araştırmak için bir komisyon kurdu. 1964-85 yılları arasındaki askeri diktatörlük döneminde yaşanan acı olayları gün yüzüne çıkarmakla görevlendirilen ve dün ilk toplantısını yapan Hakikat Komisyonu 7 üyeden oluşuyor. Eski bir gerilla olan Brezilya Devlet Başkanı Rousseff, diktatörlük sırasında yakalanmış ve işkence görmüştü. Ancak Rousseff, komisyonun hükümetin değil devletin bir inisiyatifi olduğunu söyledi. Ülkenin yakın tarihine ilişkin bu karanlık dönemde parmağı olan askerler o dönem çıkarılan af yasası nedeniyle yargılanamayacak. Brezilya’da 21 yıllık askeri rejim döneminde resmi rakamlara göre 500 kişi kayıp ya da ölü. Bu sayı diğer Latin Amerika ülkelerinden Arjantin’de 30 bin, Şili’de ise 3 bin 200. ZOR GÖREV Komisyon hem ordu hem mağdurlar tarafından eleştiriliyor. Ordu, bu girişimi ideolojik olarak yanlı bir hükümetin intikam çabası olarak niteliyor. Deniz Kuvvetleri Kulübü, kendilerine yönelik suçlamalara karşılık vermeleri için, yedi üyesini "gölge komisyon” kurmak için görevlendirdi. Ancak askeri yönetimin mağdurları da komisyonun, insan hakları ihlallerini araştırma yetkisi olsa da, suçluları cezalandırma yetkisi olmayacağı için pek memnun değil. Rio de Janeiro’da işkence üzerine çalışan Torture Nunca Mais adlı derneğin başkanı Victoria Grabois, "Hakikat, Hafıza ve Adalet komisyonu kurmak istedik. Ancak komisyona verilen yetki ve kaynaklarla, açıkçası öyle çok büyük sonuçlara ulaşacaklarını sanmıyorum” diyor. Komünist Parti’de üst düzey bir yetkili olan babası Mauricio Grabois, 1973’de ordunun, kaldığı gerilla kampına yaptığı baskından bu yana kayıp. Komisyonun yeni atanan üyeleri şimdiden kimseyi yargılamaya ne yetkileri ne de istekleri olduğunu söylüyorlar. Daha önce BM Burma rapörtörlüğü yapmış ve şu anda BM’nin Uluslararası Suriye Soruşturma Komisyonu’nun başkanlığını yapan Brezilyalı hukuk profesörü Paulo Sergio Pinheiro "Bizim görevimiz kimseyi cezalandırmak değil. Dünyada hiçbir hakikat komisyonunun görevi bu değildir” diyor. Pinheiro, BBC Brezilya’ya yaptığı açıklamada, dünyada 1980’den bu yana 40’tan fazla hakikat komisyonu kurulduğunu ve onların deneyimlerinden de faydalanacaklarını söyledi. Ancak Brezilya Hakikat Komisyonu ile Arjantin, Şili, Uruguay, Paraguay ve Peru gibi diğer Latin Amerika ülkelerindeki komisyonlar arasında farklar var. Bu ülkeler bu süreçten geçtiler ve yargılamalar ve mahkumiyetler de oldu. Hakikat Komisyonu’nun soruşturmasını bitirmek için iki yılı var ancak üyelerinin incelemesine izin verilen gizli askeri belgeleri kamuyla paylaşıp paylaşamayacakları henüz bilinmiyor. Brezilya’da diktatörlük sırasına işlenen suçların cezalandırılması konusunda beklentiler oldukça düşük. Ancak bu yeni soruşturma mağdurların acılarına kısmi olarak son verebilir.