Bir ocak yanar onlarcasi soner

Gelismis ulkelerin yillar once hallettigi maden ocagi sorunu, Turkiye'de modern kolelik duzeni ile can almaya devam ediyor.

Maden facialari ve grizu patlamalari, 2009 yilinin sonlarindan bu yana yeniden Turkiye'nin gundemine girdi. Son alti ayda grizu patlamasi yasanan uc maden ocaginda toplam 63 maden iscisi hayatini kaybetti. Turkiye'nin cigeri bir kez daha, Zonguldak'ta maden ocaginda mahsur kalan 30 isciden gelen kara haberle yandi. Zonguldak Kilimli'de Turkiye Taskomuru Kurumu'nun Karadon Muessese Mudurlugu'ne ait komur ocaginda gecen pazartesi gunu meydana gelen grizu patlamasinda gocuk altinda kalan 30 madencinin cesedine 3 gun sonra ulasilabildi. Ulasilan cesetlerin, havuzlar mevkiinde ulasilmasi ve fiziksel deformasyona ugramadiklarinin gorulmesi, 30 kisinin de patlama veya gocukten degil karbon monoksit zehirlenmesinden oldugunu gosteriyor. Bu durum ise maden ocaklarinda can guvenligi yeterince saglaniyor mu, metan gazi olcerler neden alarm vermiyor, teknik cihazlar neden metan gazi artiminda otomatik olarak ocaga oksijen pompalamadi, iscilerin gaz maskesi ve oksijen tupu neden yoktu? Gibi sorulari beraberinde getirdi. Komur ocaklarinda gocuk, grizu patlamasi, metan gazi ve karbonmonoksit zehirlenmeleri gibi kazalar nedeniyle bugune kadar 4 bina yakin insan hayatini kaybetti. Maden ocaklarindan komur cikarilmaya baslandigi 1941 yilindan bu yana 69 yilda toplam 3 bin 815 vatandasimizi maden ocaklarinda kaybettik. Bu kazalarda 384 bin 873 isci de yaralandi. Bu olumlerin 3 bin 502'si maden icinde oldu. Zonguldak disindaki Turkiye'nin cesitli yerlerinde ozel sektor tarafindan isletilen komur ocaklarindaki grizu patlamalarinda ise bugune kadar 58 isci, gocuk altinda kalarak hayatini kaybetti. Turkiye'de en cok madencinin oldugu buyuk grizu patlamasi, 1992 yilinda Kozlu uretim bolgesinde meydana geldi. En cok can kaybi olan is kazasi seklinde tarihe gecen faciada, 263 madenci hayatini kaybetti. Modern kolelik duzeni Trafik kazalari ve tersane olumleri gibi, maden ocaklari da Turkiye'de insan hayatina verilen onemi(!) gosteriyor. Maden isciligine de bir isim konacaksa bunun adi modern kolelik olabilir. Eski kolelik sisteminden tek farki ise kole sahibinin ekmek yerine ekmegin uc kurusluk parasini vermesi. Zaten her aileden en az 2-3 kisinin calismak zorunda kalmasi da bu durumu ozetliyor. Sadece insan gibi bir hayat surebilmek icin her aileden en az 3 kisinin hayatini bedel olarak ocaga surmesi gerekiyor. Insan hayatini onemseyecek kanunlar cikarmayan, guvenligi denetleyemeyen hukumet kadar, sendikalarin ve taseronlasmis sistemin de bu aci gercekte buyuk payi var. Karayollari ve Turkiye Taskomuru Kurumu gibi kamu kurumlari, her olumlu kazada cezalandirilabilse belki de durum degisebilir. Niye en cok biz oluyoruz? - Turkiye'de komur ocaklari ile ilgili en buyuk elestiriler soyle siralaniyor: - Guvenlik teknolojilerindeki yuksek maliyet yuzunden guvenligin yetersiz olmasi, - Kuralsiz ve denetimsiz bir sektor olmasi, - Devlet madenlerindeki taseronlastirma, - Olum tazminatlarinin dusuk olmasi, - Muhendislik bilim ve tekniginden uzak isletim sistemi, - Teknik elemanlarin gozetim ve denetiminin eksikligi, - Son teknolojik ekipmanlar yerine ilkel calisma sartlarinin olmasi, - Ocaklarin Avrupa'daki gibi Anti-grizu sistemleri ile donatilmamis olmasi. Az uretip, cok oluyoruz - 50'den fazla ulkede ticari madencilik yapiliyor. - Dunyada her yil 7 milyar 36 milyon ton komur uretiliyor. - Asya'da komur uretimi hizla artarken Avrupa'da azaliyor. - Cin yilda 2 milyar 804 milyon ton komur uretirken, ABD: 1 milyar 146 milyon ton, Hindistan 529 milyon ton, Avustralya: 428 milyon ton, Rusya: 347 milyon ton, Turkiye ise yaklasik 50 milyon ton komur uretiyor. - Yuksek olum riskine karsin, bu uretimle Turkiye ilk 10'a dahi giremiyor. Neden erken uyari sistemi yok? Gelismis guvenlik sistemlerinin bir maden ocagi icin toplam maliyeti yaklasik 550 bin TL. Bunun 400 bin lirasi havalandirma, 150 bin lirasi ise erken uyari sisteminin fiyati. Gelismis ulkelerdeki havalandirma sistemleri kesintisiz ve otomatik olarak ocaklara oksijen pompaliyor. Kullanilacak fan ve tupler ise maden ocaginin hacmine gore belirleniyor. Fanlar, metan gazinin seviyesi tehlikeli orana ciktigi vakit, otomatik olarak devreye giriyor ve isci olumleri onleniyor. Erken uyari sistemleri ise, madendeki gazi surekli olcerek risk aninda sesli ve isikli alarm vermeye basliyor. Patlamanin meydana geldigi maden ocaginda ise erken uyari sistemi degil merkezi gaz izleme sisteminin oldugu aciklandi. Bu sistemde, tehlikeyi algilayan merkezdeki bilgisayar gorevlisi, acil bir durumda kotta calisan iscileri telefonla arayarak uyariyor. Metan gazi olculemez mi? Her maden ocaginda, patlamaya neden olan metan gazini olcen araclardan bulunmasi gerekiyor. Butun maden ocaklari isletmecileri de bunun var oldugunu beyan ediyorlar. Ancak buna ragmen nicin surekli metan gazi sikismasi yuzunden grizu patlamasi meydana geliyor? Metan gazi olcme cihazinin artis alarmi verdigi anda otomatik olarak madene oksijen veriliyor. 6 ayda 63 madencinin hayatina mal olan 3 facia da metan gazi sikismasi olan grizu patlamasi ile coktu. Balikesir Odakoy'de 13, Bursa Bukkoy'de 19 ve Zonguldak Karadon'da 30 isci ve muhendisin can verdigi uc olayda da metan gazi olcerler calismadi mi? Uzmanlar, olen madencilerin yakinlarina odenen tazminat miktarinin, muhakkak isverenin yapacagi guvenlik maliyetinden kat be kat yuksek olmasi gerektigi aksi halde bu kazalarin yasanmaya devam edecegini belirtiyor. Para mi, guvenlik mi? Yasalara gore maden ocagi isletmecisi, ocakta kullanilacak her turlu alet-edevat ve aracin anti-grizu ozellikli olmasi sartina uymali. Ancak isverenin guvenlige yatiracagi paranin miktarinin, olmesi halinde iscinin ailesine verilecek tazminattan daha fazla olmasi nedeniyle bu guvenlik onlemlerinin yasak savmak kastiyla gostermelik yapildigi, gelismis ulkelerdeki gibi maden ocagi guvenliginin alinmadigi ileri suruluyor. Is Guvenligi Yasasi'nda maden ocaklarindaki grizu patlamalarinin onlenmesi amaciyla, madenlerde her an calisir vaziyette metan gazi olcme aletlerinin bulunmasi sart. Ayrica, kazma, kurek, baret, cizme, elektrik kablosu, motor, direk, konveyor gibi iscilerin giydigi ve kullandigi her aracin anti-grizu ozellikli olmasi gerekiyor. Turkiye'de madenleri, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanligi'na bagli, madencilikten sorumlu Maden Isleri Genel Mudurlugu denetliyor. Ancak kurulus uzmanlik gerektiren SG denetimi konusunda eleman yoklugu nedeniyle gorevini yapamiyor. Turkiye'de isletme ruhsati d