Arjantin'in Turkiye acilimi

Arjantin, Devlet Baskani Cristina Fernandez de Kirchner'in ziyareti ile birlikte Turkiye ile iliskilerinde yeni bir sayfa aciyor?.

Latin Amerika?nin Brezilya?dan sonra ikinci buyuk ulkesi olan Arjantin?in Devlet Baskani Cristina Fernandez de Kirchner, 20?21 Ocak tarihlerinde Turkiye?ye resmi bir gezi duzenledi. Carlos Menem?in 1992 yilindaki ziyaretinden 19 yil sonra Turkiye?yi ziyaret eden ilk Arjantin lideri olan Kirchner?in temaslari, Lubnan?daki hukumet krizi ve Istanbul?da duzenlenen Iran?in nukleer programiyla ilgili muzakerelerin golgesinde kalsa da, iki ulke acisindan buyuk onem tasiyor. Kirchner?in ziyaretinin, yeni Turk dis politikasinin cok boyutluluk prensibi dogrultusunda 2006?da baslatilan Latin Amerika aciliminin kilit ulkelerinden biri olan Arjantin ile iliskilerde yeni bir sayfa acmasi bekleniyor. Turkiye-Arjantin iliskilerinin koklu gecmisine ve her iki ulkenin de isbirligini gelistirme istegine ragmen, Arjantin?de yasayan ve cogu 1915 olaylari sirasinda bu ulkeye goc etmis Ermenilerin Turkiye?ye yonelik hasmane tavirlari nedeniyle zaman zaman sikintilar dogabilmekte. Nitekim Basbakan Recep Tayip Erdogan?in gectigimiz yil Mayis sonunda gerceklestirdigi Latin Amerika ziyareti sirasinda yasanan anit krizi, Turkiye?nin Latin Amerika ile isbirligini gelistirme hamlesinin Arjantin ayaginin yavaslamasina sebebiyet vermisti. Hatirlanacagi uzere, Erdogan?in Latin Amerika gezisi programinda Brezilya ve Sili?nin yani sira Arjantin de yer aliyordu. Erdogan, tarihi 30?31 Mayis 2010 olarak belirlenen ziyareti sirasinda, baskent Buenos Aires'in Jorge Newbury Parki?ndaki Ataturk Aniti?nin acilisina katilacakti. Ancak otonom Buenos Aires yonetimi, Ermeni diasporasinin girisimleri sonucu, acilis icin daha once verilen izni geri almisti. Baskan Kirchner, bu iptalden buyuk rahatsizlik duymasina ragmen otonom yonetimin kararlari uzerindeki yetkisi sinirli oldugu icin sonucu degistirememis ve Erdogan da bunun uzerine Arjantin ziyaretini iptal etmisti. Turkiye-Arjantin iliskilerinin ekonomik boyutu Mayis 2010?daki diplomatik kriz tatsiz bir duruma yol acsa da, Kirchner?in Ankara ve Istanbul?daki temaslari, iki ulkenin karsilikli cikarlarinin aradaki soguklugun kisa surede asilmasini sagladigini ortaya koyuyor. Cumhurbaskani Abdullah Gul ile Kirchner?in 20 Ocak?taki gorusmelerinin ardindan iki ulkenin Diplomasi Akademileri Arasinda Isbirligi Mutabakati Zapti, Hukumetler Arasi 2011?2014 Yillari Kultur Isbirligi Anlasmasi ve Turkiye ile Arjantin Arasinda Hava Ulastirmasi Anlasmasi imzalamasi, iliskilerin siyasi, kulturel ve ticari kulvarlarda ilerletilecegini gosteriyor. Diger yandan Kirchner?in Turkiye?ye kalabalik bir isadamlari heyetiyle gelmesi, Arjantin?in Istanbul?da baskonsolosluk acma karari aldiginin aciklanmasi ve imzalanan hava ulasimi anlasmasi uyarinca iki ulke arasinda dogrudan ucuslarin baslatacaginin ilan edilmesi, iliskilerde ticari boyutun one cikacaginin isaretleri. Turkiye?nin komsularla sifir sorun prensibi cercevesinde ozellikle Ortadogu?daki komsulari ve diger bolge ulkeleri ile gelisen iliskilerindeki atesleyici gucun ticaret oldugu goz onune alinirsa, Latin Amerika gibi uzak bir cografya ile iliskilerin temel ekseninin ticaret olmasi dogal bir durum. 21 Ocak?ta Istanbul?da Dis Ekonomik Iliskiler Kurulu (DEIK) bunyesinde faaliyet gosteren Turk-Amerika Is Konseyleri tarafindan duzenlenen Turkiye-Arjantin Is Forumu?na katilan Kirchner?in aciklamalari da bu mahiyette. Turk isadamlarina Arjantin?de yatirim cagrisi yapan Kirchner, Turkiye ile uluslararasi ticaret alaninda da isbirligi yapmak istediklerini belirtti ve bu amacla Istanbul?da bir ticaret ofisi kurmayi dusunduklerini dile getirdi. Turkiye?ye 20 bin tonluk kemikli et ihrac edebilecekleri 80 milyon dolarlik bir anlasma yaptiklarini soyleyen Kirchner, Arjantin?in sadece hayvansal ve tarimsal urunler ihrac etmediginin de altini cizdi. Turkiye gibi Arjantin?in de G?20 uyesi oldugunu soyleyen Kirchner, ulkesinin biyoyakit ve bariscil nukleer enerji uretimindeki yetkinligini dunya ile paylastiklarini ifade etti. Kirchner?in nukleer enerji vurgusundan, Turkiye?nin nukleer enerji uretebilmesini siyasi bir hedef haline getiren AKP hukumetinin nukleer reaktor projelerinde Arjantin?in yer almaya oldukca istekli oldugu anlasiliyor. Turkiye-Arjantin iliskilerinin tarihi derinligi Yine de Turkiye-Arjantin iliskileri sadece ticari cikarlar ile sinirlandirilamayacak kadar koklu ve tarihsel derinlige sahip. Cumhurbaskani Gul?un, Kirchner ile birlikte duzenledigi ortak basin toplantisinda hatirlattigi gibi, iki ulke arasindaki resmi iliskiler, Osmanli Imparatorlugu ve Arjantin arasinda 1910?da imzalanan Konsolosluk Iliskileri Protokolu ile baslasa da, fiili temaslar 19. yuzyilin ikinci yarisina kadar uzaniyor. 1870 ile 1914 arasinda, Suriye Lubnan ve Filistin?den olusan Buyuk Suriye bolgesi ile Anadolu?dan Latin Amerika?ya goc eden cogunlugu Hiristiyan kokenli 350,000 Osmanli vatandasinin 130,000 kadari, o siralarda tarim ve hayvancilik gelirleriyle dunyanin en zengin ulkeleri arasina giren Arjantin?e yerlesmisti. (Baycar, M. K. ?Ottoman Emigration to Argentina 1870?1914?, Yuksek Lisans Tezi, Istanbul, Bogazici Universitesi, Sosyal Bilimler Enstitusu, 2008). Osmanli vatandasi Hiristiyan Arap gocmenler, Latin Amerika?da El Turco (Turk) olarak anilmislardir. 2000?lerin ilk on yilinda, biri Brezilya?nin eski Devlet Baskani Lula da Silva?nin onculugundeki ?ilimli?, digeri ise Venezuella Devlet Baskani Hugo Chavez?in basini cektigi ?radikal? sol olarak adlandirilabilecek iki blok, Latin Amerika?daki siyasi atmosferi domine eder hale geldi. Latin Amerika?yi cesitli tonlardaki sol siyasi soylemlerin genis bir taban buldugu ve iktidara geldigi bir bolgeye donusturen bu donemde, Arjantin de ilimli sol kanatta yer almaya basladi. 80?li ve 90?li yillarda izlenen neo-liberal ekonomi politikalari sebebiyle 2001?de cok buyuk bir ekonomik kriz yasayan Arjantin?de 2003?te iktidara gelen sosyal demokrat cizgideki Nestor Kirchner yonetimde belli bir ekonomik istikrar saglandi. 2007 secimlerinde Nestor Kirchner kendisi aday olmayip yerine uc donemdir senatorluk yapan esi Cristina Fernandez de Kirchner?i aday gostermisti. %45 gibi oldukca yuksek bir oy oraniyla baskan secilen Cristina Kirchner, IMF ile iliskileri duzenleyen, buyume oranini artiran ve issizligi dusuren esinin politikalarini surdurmeye calisiyor. Nestor Kirchner?in Ekim 2010?daki vefatinin ardindan siyasi arenada tamamen yalniz kalan Cristina Kirchner?in, 2011?deki baskanlik secimlerini kazanma olasiligi bulunsa da isinin bu defa zor olacagi soylenebilir. 2008?de baslayan kuresel ekonomik krizin etkileri ve tarim urunleri ihracindan alinan vergileri artirma kararinin ciftcileri kizdirmasi huzursuzluga sebep olsa da, genis emekci kitlelerin Kirchner yonetimine destekleri hala suruyor. Arjantin?deki bir yonetim degisikligi, ulkenin ekonomi uygulamalari ile Latin Amerika ulkeleri arasinda isbirligini destekleyen dis politika onceliklerinde onemli bir degisiklige neden olabilecekse de Turkiye ile iliskileri gelistirme isteginde buyuk bir degisiklige yol acmayacagi soylenebilir. Arjantin, Ortadogu?ya acilmak ve bolgedeki ticari etkinligini artirmak yolunda Turkiye?yi cok onemli bir partner olarak goruyor. Turkiye?nin Ortadogu?da artan siyasi ve ekonomik nufuzu, Avrupa ile olan yakinligi ve dunya siyasetinde aktif sekilde var olma cabalari, uluslararasi alanda fazla ihtirasli olmayan fakat Latin Amerika?da izole kalmak da istemeyen Arjantin icin uygun cikis kapilarindan birini teskil ediyor. Lula yonetiminde, artan ekonomik gucunu dunya siyasetinde buyuk oynamaya tahvil etmeye calisan ve bu politikalarini Lula?nin halefi Dilma Rousseff doneminde de surdurmesi beklenen komsusu Brezilya?nin gittikce buyuyen golgesi altindaki Arjantin, kendine alan acmak amaciyla Aralik 2010?da, Brezilya?nin hemen ardindan, Filistin devletini tanidigini ilan etmisti. Turkiye penceresinden bakildiginda da Arjantin ile isbirliginin gelismesi, Turkiye?nin Latin Amerika?daki etkinligini artirmasi noktasinda buyuk onem tasiyor. Latin Amerika?nin yukselen gucu olan ve Portekizce konusan Brezilya ile ekonomik ve siyasi isbirligini ust seviyelere cikaran Turkiye?nin Arjantin ile zaten var olan baglarini guclendirmesi, bolgenin geri kalaninin ortak lisani olan Ispanyolca konusan ulkeler ile iliskilerine de olumlu yansiyacaktir. 2010?da Latin Amerika?da uc yeni buyukelcilik acan ve bolgenin ticaret orgutu MERCOSUR?da gozlemcilik statusu elde eden Turkiye, uzerilerindeki ABD nufuzunu kirmak icin iliskilerini cesitlendirmeye calisan bolge ulkeleri ile kuracagi yakinlik sayesinde yeni pazarlar kazanabilir ve uluslararasi kurumlardaki alanini genisletebilir. Dunyabulteni