Amerikan tarihindeki buyuk eylemler

Simdilerde 'Wall Street'i Isgal Et' eylemleriyle sarsilan ABD'de, 20. yuzyil buyuk protestolarla gecti

    ABD'de gecen ay New York'ta baslayan ve ulke geneline yayilan ''Wall Street'i isgal et'' eylemleri, ulkede genis yanki bulmaya devam ediyor. New York'ta finans merkezi olarak bilinen ''Wall Street''i, ulkedeki gelir dagilimi dengesizligini, issizligi ve ekonomik politikalari protesto eden gostericiler, ABD tarihindeki onemli eylemlerden birine daha imza attilar. Ulkede bugune kadar, kadin haklarindan siyahlara karsi ayrimciliga son verilmesi taleplerine, escinsel haklarindan isci haklari ve savas karsiti protestolara kadar, pek cok alanda ulke tarihinin sekillendirilmesi acisindan ''donum noktasi'' niteliginde buyuk eylemler duzenlendi. ABD'de farkli alanlardaki esitsizliklerin giderilmesi ve magdurlarin seslerinin duyulabilmesi bakimindan onemli etki sahibi olan belli basli buyuk eylemler soyle siralaniyor: -13 Mart 1913: Baskent Washington'da 8 bin civarinda kadin, kadinlara oy hakkinin verilmesi icin yurudu. Yuruyus, 1920 yilinda kadinlara oy hakkini taniyan ABD Anayasasi'nin 19. Ek Maddesi'nin kabul edilmesinde onemli etkide bulundu. -1915: Icinde siyahlara karsi ayrimci ogeler barindiran 1915 yapimi ''The Birth of a Nation'' filmini protesto icin, ayrimciliga tepki icin kurulmus bir orgut olan NAACP tarafindan ulke genelinde buyuk capli yuruyusler duzenlendi. -17 Mayis 1957: Siyahi insan haklari savunucusu Dr. Martin Luther King'in onculugunde 37 bin civarinda kisi, ulkedeki Afro-Amerikalilara secme ve secilme hakkinin verilmesi talebiyle baskent Washington'daki Lincoln Aniti'nin onunde toplandi. -1960: North Carolina'nin Greensboro kentinde siyahi 4 ogrenci, Woolworth adli magazanin kafe bolumunde verdikleri kahve siparisinin, siyah olduklari gerekcesiyle yerine getirilmemesini protesto icin kafede oturma eylemi baslatti. Hemen ertesi gunden baslayarak baska ogrenciler de kafeye gelerek 4 gence destek verdiler. Eylem daha sonra ulkenin guney eyaletlerindeki diger ogrencilere de hizla sicrayarak, genel bir protesto hareketine donustu. -28 Agustos 1963: Siyahi insan haklari savunucusu Dr. Martin Luther King, baskent Washington'daki Lincoln Aniti'nin onunde 250 bin kisinin katilimiyla tarihi ''Is ve Ozgurluk Icin Washington Yuruyusu''nu duzenledi ve efsanevi ''Bir Hayalim Var'' konusmasini yapti. -Subat/Mart 1965: Yurttas haklari reformu ve siyahilerin oy hakki icin, Alabama'nin Selma kentinden baslayarak, eyalet baskenti Montgomery'ye kadar uzanan yuruyusler duzenlendi. Mart 1965'te yuruyus yapan grupla polis arasinda arbede ve catisma cikti. ''Kanli Pazar'' olarak adlandirilan olaylar, televizyon kameralari tarafindan canli olarak yayimlandi. Ayni yil siyahlara oy hakkini veren yasa kabul edildi. -8 Nisan 1968: Dr. Martin Luther King'in suikasta ugramasindan 4 gun sonra esi Coretta Scott King, cocuklari ve beraberinde 42 bin kisiyle birlikte, Memphis'teki saglik calisanlarinin grevine destek icin kentte sessiz yuruyus duzenledi. Yuruyus, tum iscilerin haklarinin tasidigi oneme destegi ortaya koyuyordu. -26 Agustos 1970: Kadinlara oy hakkinin verilmesinin 50. yil donumunde, kadinlara yonelik ayrimciliga son verilmesi talebiyle ulke capinda gosteriler duzenlendi. ''Esitlik Icin Kadin Grevi'' adini tasiyan eylemler cercevesinde sadece New York'taki gosteriye 20 binden fazla kadin katildi. -15 Kasim 1969-24 Nisan 1971: Vietnam Savasi'na tepki icin baskent Washington'da bu iki tarihte duzenlenen tarihi protesto yuruyuslerine 500 binden fazla Amerikali katildi. Vietnam Savasi'na karsi yapilan bu yuruyusler, ulkedeki savas karsiti hareketlerin de bir sekilde temelini olusturdu. -14 Ekim 1979: Baskent Washington'da escinsel haklari icin buyuk capli bir yuruyus duzenlendi. 75 bin ila 125 bin escinselin yani sira escinsel olmayanlarin da katildigi, ''Washington'da Escinsel Haklari Icin Ulusal Yuruyus'' adli eylem, ulkedeki escinsellerin fazlaligi ve etki gucunu gostermesinin yaninda, bu grubun seslerini duyurma arzularini ortaya koymasi acisindan onemliydi. -19 Eylul 1981: Donemin ABD Baskani Ronald Reagan'in 12 bin hava trafik kontrolorunu isten cikarmasinin ardindan, yarim milyon civarinda sendika iscisi, baskent Washington'da ''Dayanisma Gunu'' adi altinda toplandi. -12 Haziran 1982: New York'taki unlu Central Park'ta bir milyon kisinin katilimiyla ''Baris ve Silahsizlanma Icin Yuruyus ve Gosteri'' baslikli bir eylem duzenlendi. -1985: ABD'deki universite ogrencileri, ulke genelinde duzenledikleri eylemlerle, universitelerini ve buyuk sirketleri, Guney Afrika'daki irkci rejimin son bulmasi icin bu ulkeye yatirimlarini cekmeleri cagrisinda bulundu. -16 Mayis 1992: 1992 yilindaki Los Angeles ayaklanmalarinin ardindan, ulkenin farkli kentlerinden gelerek Washington caddelerinde toplanan, aralarinda bu kentlerin belediye baskanlarinin da bulundugu 150 bin civarinda kisi, ''Kentlerimizi Koruyalim-Cocuklarimizi Koruyalim'' adli eylemleriyle, hukumetten kentlere ve cocuklara sahip cikmasini talep etti. -16 Ekim 1995: ABD'deki ''Islam Milleti'' adli hareketin lideri Louis Farrakhan, baskent Washington'da siyahlarin katilimiyla unlu ''1 Milyon Adam Yuruyusu''nu duzenledi. -25 Ekim 1997: ABD'nin Philadelphia kentinde soguk hava ve yagisa ragmen toplanan on binlerce siyah kadin, ''Bir Milyon Kadin Yuruyusu'' adli eylemleriyle, Afro-Amerikalilara yonelik olumsuz imaja tepki gosterdi. -2003: 2003 yilinin baslarindan itibaren, ozellikle San Francisco, New York ve Washington gibi sehirlerde cok sayida Amerikalinin katilimiyla Irak Savasi'ni protesto gosterileri duzenlendi. -2006: ABD genelindeki Latin kokenli on binlerce kisi, Mart'tan Mayis'a kadar uzanan donemde 100'u askin sehirde, gocmenlik reformunu protesto eylemleri duzenledi. -20 Eylul 2007: ABD'nin Louisiana eyaletindeki kucuk bir kent olan Jena'da beyaz bir gence duzenlenen saldiriyla ilgili olarak 6 siyah gence verilen cezayi adaletsiz bulan 20 bin civarinda kisi kentte protesto gosterisi duzenledi. -15 Kasim 2008: ABD'deki 300'u askin kentte 1 milyon kisi, California eyaletinde escinsel evliligi yasaklayan ''Proposition 8'' adli yasanin kabul edilmesini protesto etmek ve evlilikte herkese esit haklar taninmasini talep etmek icin gosteriler duzenledi. -30 Ekim 2010: Baskent Washington'da unlu talk-sov sunuculari Jon Stewart ve Stephen Colbert tarafindan, Amerikan siyasetindeki radikal egilimlere karsi cikmak icin duzenlenen mitinge 200 bini askin kisi katildi. -2011 Subat-Mart: ABD'nin Wisconsin eyaletinde sendikal haklari kisitlayan yasayi protesto icin, on binlerce kisinin katilimiyla once eyaletin baskenti Madison'da baslayan genis capli protesto eylemleri, kisa surede ulkenin diger eyaletlerine de sicradi. AA