AKP-Cemaat teknesi su alinca

Fethulah Gulen ve Ak Parti hakkinda yapilan bu roportaj siyaset gundemini hararetlendirecek.

Yasanan donusumde en fazla Gulen cemaatinin kaybettigini belirten Yavuz, 'Ama AKP-cemaat teknesi su alinca ilk giden cemaat olacak' dedi. TSK'nin kendisine ulke icinde cephe acmamasi gerektigi uyarisi yapan Yavuz, 'Ordu da kendini yeniden yapilandirmali' diye konustu Senay YILDIZ'in roportaji ABD'deki Utah Universitesi Siyaset Bilimi Bolumu'nde dersler veren Profesor Hakan Yavuz, Gulen cemaati, AKP, Turkiye Islam ve laiklik uzerine calismalariyla akademik camiada uluslararasi une sahip olan bir isim. Bir donem Fethullah Gulen cemaatine yakin gorulen Yavuz, kendisini 'agnostik' (bilinemezci) olarak tanimliyor ve hicbir zaman cemaatci olmadigini vurguluyor. Profesor Yavuz ile persembe gunu Istanbul'da bir araya gelerek, Turkiye'nin son donemine iliskin sosyolojik ve siyasal analizler yapmasini istedik. Prof. Dr. Yavuz'un degerlendirmeleri soyle: - Turkiye'de 'laik-dinci' diye tanimlanan bir kutuplasma kendisini hissettiriyor gibi son birkac yilda. Sizce bu tanimlama sorunun sosyolojik tahlili acisindan dogru bir cerceve ciziyor mu? Turkiye'de bu durumu 'dinci-laik' yerine su sekilde tarif etmek gerek: Modernlesme Islam'la mi olacak, Islamsiz mi olacak? Laik kesim, Islamsiz modernlesme istiyor ve dini, modernlesmenin karsiti olarak algiliyor. Bunun karsisinda ise, Islam'la beraber modernlesme isteyen ikinci bir kesim var. Ana tartisma bu. Eskiden, 'Modernite Islamsiz olmali' diyenler hakimdi. Simdi ise, 'Modernite Islam'la beraber gitmeli' diyenler. Hatta modernitenin ihtiyaclarina gore 'Islam yeniden yorumlanmali' diyenler de var. Yani, bugun Turkiye'de bir Protestan Islam'i olusuyor. Ama bugun Turkiye'de cok endiselenmeye gerek yok. Islamci-laik gerilimi, elitler seviyesinde ve temelleri cok da saglam olmayan bir gerilim. Bu fay hattinin bir sosyolojik derinligi yok. Islami kesim gittikce Protestanlasiyor. ISLAM PROTESTANLASIYOR - Protestanlasma ile ne kastediyorsunuz? Yani bugun 'Islamsiz bir Islam' goruntusu ortaya cikiyor. Yani, ahlak, etik, hak-hukuk degerlerinden soyutlanmis bir Islam. Tamamiyla sekle dayali ve tuketim araclari haline donusen bir Islam var. Bugun Turkiye'de Islami semboller alinip, satilir hale gelmis, yer edinmek icin kullanilir vaziyete donusmus. Turkiye'de Islam'in sarti ikiye indirgenmis: basortusu ve icki icme. Weber'e gore Protestanlik kapitalizme yol acmisti. Burada ise, Protestanlasmaya yol aciyor. Bunlar modern surecleri ele gecirdiklerini iddia ediyorlar ve basarililar. Medya, finans, egitim sektoru... Hepsinde guclendiler. Ancak bunlar modernitenin icine girdikce, modernite de bunlarin icine giriyor. Modernite, dini yeniden sekillendiriyor. Burada, kazanan kapitalizmin mantigi. Turkiye leblebilesiyor. Eskiden Turkiye'nin birtakim ulkuler uzerinde oydasmaya varilan ortak bir cimentosu vardi. Turk kimligi, ulkenin pusulasi... Bugun, o cimento dagildi. Turkiye'de mahalleleri cemaatler, kesimler, kesitler, yiginlar... Herkes leblebi gibi bir tarafa yuvarlaniyor. TURK KIMLIGI OCULESTIRILDI Ne tetikledi peki sizin tarif ettiginiz bu dagilmayi? Ozel doneminde baslatilan neo-liberal politikalar. Geldigimiz noktada, Turkiye'de bugun kimlikler uzerinden siyaset yapiliyor ama ulusal duzeyde bir kimliksizlesme soz konusu. Bugun Turk kimligi bir 'ocu kimlik' haline getirildi. Bizim daha onceki soylemimizde Turk kimligi butunleyici ve herkesi kapsayan kimlikti. - 'Turk vatandasi' yerine, butunlestirici bir kimlik olarak 'Turkiyeli' denilmesi sizi rahatsiz mi ediyor? AKP, bence bircok olumlu yonune ragmen, Turkiye'deki kimlik tartismalarinda son derece olumsuz rol oynadi ve Turkiye'nin mayasini bozdu. Turkiyelilik? Olamaz ki boyle bir sey! Bunu tarihi, felsefesi yok. Zaten hepimiz Turkiyeliyiz. Bir ulus-devlet olarak kurulduk. Simdi ulus devlet yikilirken, 'Ortak maya Islam olsun' deniyor. Ama hangi Islam? Aleviligin mi, Diyanet'in mi, AKP'nin mi, Gulen Efendi'nin mi? Turkiye'de tek bir Islam yok, farkli Islamlar var. Islam uzerinden 'maya' yaparsaniz, cok buyuk bir tartisma ortami cikar. AKP'nin 'Islam bizim cimentomuz, mayamiz olsun' yaklasimi bence tutarsiz. Islam bazi konularda birlestirici degil. Hatta bazi konularda daha bolucu olabilir ve ulkeyi catismaya surukleyebilir. AKP'yi Ozal ile kiyasladigimiz zaman cok olumlu bir miras biraktigini soyleyemeyiz. Artik Erdogan'a biat ediyorlar - Neden Ozal'la kiyasliyorsunuz? Turkiye'de bana gore en buyuk kirilma Ozal'la yasandi. Ulkede 2 buyuk devrim yasandi. Ilki, Mustafa Kemal'in ulus-devlet uretme ve laik toplum yaratma projesi. Ikincisi, Ozal'in toplumu para ve kapitalizmle tanistirma donemi. Yani, Ozal da bu zihni donusum acisindan Ataturk kadar devrimciydi. AKP'ye bakinca, toplumun Ankara'nin cok daha onunde oldugunu goruyoruz. Ozal'da ise bu durum tam tersiydi. Turkiye'nin bir baska sorunu ise askeri yapi. Turkiye'nin bugunku kosullarda boyle bu kadar buyuk bir orduya ihtiyaci yok. Turkiye ordusuz yapamaz, mutlaka ordumuz olacak. Ama, guvenlik taniminin yeniden yapilmasi ve ordunun yeniden yapilandirilmasi sart. Mesela Genelkurmay Baskani'nin da sadece karacilardan olmasi gelenegi degismeli. Havacilardan da Genelkurmay Baskani secilebilmeli. Bugunku komuta kademesi Turkiye'nin mevcut kosullari ve ozlemlerinden biraz kopuk oldugu icin, en fazla itibar kaybina ugrayan yapilarin basinda TSK geliyor. CEMAATE DEGIL, ERDOGAN'A - Fethullah Gulen'in once Deniz Baykal'i istifaya goturen surece mudahil olmasi, ardindan da Wall Street Journal gazetesine verdigi mulakat son derece dikkat cekti. Bunu nasil okumak lazim? Gulen cemaati icinde Fethullah Hoca adina hareket ettigini soyleyen milyonlarca kisi bulunuyor. Ama, ABD'deki Fethullah hareketiyle, Turkiye'deki hareket arasinda siyasi iliskiler ve amaclari bakimindan buyuk farkliliklar var. ABD'deki Fethullah Gulen, dunyayi Washington ekseninde okumaya calisan bir hareket. O nedenle Fethullah Hoca Hamas, Hizbullah, AKP ve Iran ile ayni karede gorunmek istemedi. Cunku bunun uluslararasi duzlemde kendi siyasetinin mesruiyetine zarar verecegi endisesi var. Bu nedenle o aciklamalari yapti. Zaman gazetesi sonradan cok taklalar atti biliyorsunuz 'Hoca aslinda onu demedi, bunu dedi' diye... Bunlar artik iktidarla icli disli olmus, cemaatten cok AKP'ye biat eder hale gelmisler. 'Cemaatin tabaninda kaygi olusmasin' diye, evirip cevirdi Zaman. Turkiye'de cemaatin icinde bulundugu baglam ile ABD'de cemaatin kosullari ayni degil. Ayrica 'Her seyi hoca yonlendiriyor' gibi basit bir dusunce icinde olmamamiz lazim. Pek cok is Hoca'ya ragmen yapiliyor. AKP-cemaat iliskilerine baktiginiz zaman, bu bir koalisyon. Fakat, cemaat mensubu bircok universiteli AKP sayesinde burokrasiye girebildi ve yuksek mevkilere geldi. Bu nedenle, simdi AKP'ye daha fazla biat eder hale geldiler. Artik onlarin dinleyecegi kesim Fethullah Gulen degil, Recep Tayyip Erdogan. - Rakibe mi donustu yani Erdogan ve Gulen? Rakibe de donusebilirler. Oyle bir potansiyel var. Bence Turkiye'deki donusumde kaybeden cemaat oldu. Eskiden tum siyasal partilere esit olan cemaat, simdi taraf oldu ve bugun artik Gulen hareketi AKP ile ozdeslesti. Ama, cemaat-AKP teknesi su alinca, ilk giden cemaat olacak. - Su almaya basladi mi peki tekne size gore? Yok, Turkiye'de halen en guclu siyasal yapi AKP ve cemaat orada duruyor. Aslinda cemaatin isi zor. Cunku gidecegi bir kapi da yok. MHP mumkun degil, CHP cok zor. Cemaat kendini AKP'ye mecbur etti tavir ve tutumlariyla. GULEN, AMERIKA VE ISRAIL'E MESAJ VERDI - Fethullah Gulen, baska kanallardan da mesajlarini iletebilirdi. Neden ABD basini araciligiyla mesaj verdi? Cunku Hoca, ABD ve Israil'e mesaj gondermek istiyordu. 'Biz AKP'yi destekliyoruz ama Israil'e karsi tutumu desteklemiyoruz' dedi. Ileriye yonelik bir adim, bir oncu sarsinti olarak da gorebiliriz. Cemaat icinde AKP ile iliskilerin cok ciddi tartisildigindan haberdarim. Cemaat de homojen bir yapi degil. - CHP ile cemaat yakinlasiyor mu? Hayir, su anda boyle bir yakinlasma yok. Cemaatin bugunku kosullarinda buna ihtiyac da yok. - Gecen hafta Osman Nami Osmanoglu'nun cenazesine Basbakan ve bakanlarin katilmasi oldukca ilgi gordu. Bunu nasil yorumlamak gerekiyor? AKP'nin Turkiye'nin kurulus felsefesini, tarihini algilamasi cok farkli. 'Son donemde Osmanli Ailesi'ne gosterilen yakinlik, cumhuriyetin tarih okumasina bir tepki. Ama fazla da buyutmemek lazim. Diger hanedanlarla kiyaslayinca, Osmanogullari'nin hain olmadigini goruyoruz. Bir nostalji, 'Bizim cografi sinirlarimiz ulusal sinirlarin otesindeydi' diyoruz tekrar. Biraz da Cumhuriyet'le hesaplasmak, yani Cumhuriyet'in tarih tezine karsi bir gelis de var. AKP travesti bir parti AKP, travesti bir parti. Nedir travesti? Bedenle ruhunun catisma icinde oldugu bir yapi. AKP'nin ruhu Necip Fazil'larla, Sezai Karakoc'larla beslenen Milli Gorus, Buyuk Dogu Hareketi'nden olusuyor. Oradan gelen ve icinde mucahit olmayi da barindiran bir ruh. AKP iktidara geldikten sonra, simdi artik onlar da luks yasamak ve Bati'li olmak istiyor. Mucahitler artik muteahhit oldu. Bedenle ruh arasinda ciddi bir catisma var. Bugun AKP, kimligi olmayan ama belli bir yasam tarzina gore kimlik ureten bir parti. Burada travesti kimligini olumsuz anlamda kullanmiyorum, bir 'metafor' olarak kullaniyorum. AKP'yi biz en iyi sekilde 'travesti bir yapi' olarak anlayabiliriz. Gerilimler icinde olan, ruhuyla bedeninin catistigi, yasam tarzindan kimlik uretmek isteyen bir yapi. TSK ulke icinde cephe acmamali TSK kendine gore ulke icinde cephe acmamali. Toplumun tum kesimlerine esit mesafede durabilmeli. TSK toplumdaki tum yasam farkliliklarini kucaklayan bir vatanin savunmasindan sorumlu olan kuvvetler olmali. TSK'nin sapkasini onune koyup misyonunu yeniden dusunup, o misyona uygun bir yapi gelistirmesi lazim. Bunu da askerden beklememeli, siviller yapmali. Ordunun kurucusu olan Meclis, 'nasil bir ordu istendigi?' sorusuna yanit vermeli. Ancak, bu yapilirken, ordunun onur ve haysiyeti yipratilmamali. TSK'nin yeniden yapilandirma isini polisle yaptiginiz an, Turkiye'deki en buyuk catismaya ortam hazirlarsiniz ki bence bugun yapilan biraz da bu. Yani, TSK'yi sekillendirmek, yeni misyon tanimlarken, burada polisi veya yargiyi bir sopa gibi kullanmak en buyuk yaralari acar. Ergenekon icin rovans yaklasiyor Bence sonuclanmis, bitmis bir siyasi dava. Toplum bu konuda net bir sekilde ikiye bolunmus. Bir kesim bunu muhalefeti susturma, sindirme davasi olarak goruyor. Su ana kadar da yargilanan, ceza alan kimse yok. Toplumun vicdaninda bitmis, karari verilmis bir dava. Toplumun diger kesimi ise -daha cok Gulen cemaati diyebilirim- bunu, 'Ergenekoncu orduyu terbiye etme' araci olarak goruyor. Bu davadan hicbir sey cikmaz. Bence bu bir yaradir. 28 Subat sureci de cok buyuk yara acti toplumda. Kin duygularini tetikledi. Ergenekon 28 Subat'in rovansi ama bunun da rovansi geliyor. Bu rovans ne olacak? Su anda henuz bilmiyorum. Ama cok buyuk yaralar acildi, haksizliklar yapildi. Rovansi olacaktir. Turkiye'de polisle yarginin askeri terbiye etme araci olarak kullanilmasi, bu iki kuruma da cok buyuk zarar veriyor. Turkiye'deki kamplasmayi da derinlestiriyor. Cemaatci degilim Ben hicbir zaman 'cemaatci' olmadim ve kendimi 'agnostik' olarak tanimladim. Ama universitemde karsilastirmali din dersleri verip, bu konulari calisiyorum. Fethullah Hoca ile ilk mulakatimi 94-95'te gerceklestirdim. Hoca, son derece karizmatik bir din alimi. Onun hareketi, din ekseninde bir ahlak ve sahsiyet insa etme arzusu ile ortaya cikan bir hareketti. 90'lara dek 'Islami soylemle karakter mimarligi yapma' arzusu devam etti. ABD'ye gelince daha da siyasilesti ve bugunku iktidarin en buyuk ortagi oldu. Baslangic noktasi ile 2010'daki hareket noktasi arasinda cok buyuk fark var. AKSAM