AB'den kim ciksin?
Beril Dedeoglu bugunku yazisinda AB'nin icinde bulundugu cikmazdan nasil cikacagini yazdi. AB?nin icinde bulundugu ekonomik kriz, bir dizi siyasal krizin de habercisi durumunda
AB?nin icinde bulundugu ekonomik kriz, bir dizi siyasal krizin de habercisi durumunda. Guney ekseni ya da ?Portakal hatti? denen bolgede yer alan uye ulkelerin icine dustukleri cikmazlardan kendi baslarina kurtulma imkanlari olmadiginin anlasilmasi sorunun bir yanini olusturuyor. Ote yandan digerlerinin batanlari kurtarma surecinde yuklenecekleri fedakarligi da bir diger sorun alani.
Devletlerin birbirlerine karsiliksiz yardim yapmalari tarihte pek gorulmus bir durum degildir. Dolayisiyla AB icinde ?kurtarma-kurtarilma? tartismalari genel olarak AB?nin kurtarilisi acisindan onem tasiyorsa da, bir yandan da kurtarma operasyonlarini buyuk siyasi pazarliklara donusturuyor. Bu cercevede one cikan ornek neredeyse kurtarilamayacak duruma gelen Yunanistan ile kurtarma maliyetini azaltma arayisindaki Almanya.
AB ekonomisinin lokomotifi niteligini pekistiren Almaya, daha once Dogu Avrupa ulkeleri AB?ye uye olurken bu ulkelerin maliyetini onceden uzerine almis, ardindan bu maliyeti fazlasiyla diger uyelerden tahsil etmisti. Bugun sorun, kurtaranin masraflarini diger uyelerden tahsil etme imkaninin sinirlanmis olmasinda.
Birlik tartismasi
Soz konusu surecin en temel sonucu, Euro bolgesinin sarsilmasi oldu. Euro?dan Yunanistan?in cikmasi gerektigini savunanlar var, tersine Yunanistan kalsin guclu ekonomisi olanlar ciksin diyen var ya da ?yeni Euro? basip ekonomisi saglam ulkelerin bu parayi kullanmasini tavsiye eden var.
Neresinden bakilirsa bakilsin, sonuc itibariyla durum AB?yi diger alanlarinda oldugu gibi iki vitesli ya da iki halkali bir yapiya surukluyor. AB?de, kisilerin de serbest dolasimini ongoren tek Pazar kurallari isliyor, ama kisilerin daha rahat dolasimi icin ayrica bazi ulkeler arasinda Schengen bolgesi olusturulmus durumda. Ortak politikalar kapsaminda ic ve adli isler bulunuyor ama Avrupa polis teskilati, ayri bir anlasma ile isteyen ulkelere acik bicimde isliyor. Halka icinde halka olarak tarif edilecek bu yapinin ornegi cok, Euro bolgesi de buna dahil.
Bu ic ice halkalarin en ortasindaki halka, tum ortaklik ve birlik anlasmalarina taraf olan ulkeleri barindiriyor ve buna cekirdek Avrupa deniyor. Sorun su ki Yunanistan gibi bir dizi zaafiyeti olan ulkeler de hukuken bu cekirdegin icinde. Dolayisiyla Euro?dan kim ciksin tartismasi AB?nin ?Birlik? asamasinin en onemli yapi tasini bozmak anlamina da geliyor. AB, basarisiz bir deneme yapmis gibi olmaktan cekiniyor. Oysa sorun Euro?yu kurmus olmakta degil, iyi isletememekte.
Kurtulus onerisi
Ortak para bolgesi ortak mali, ekonomik politikalar gerektiriyordu; yapilamadi. Hizli kararlar alinmasini gerektiriyordu; olmadi. Cok yakin isbirligi ve denetim gerektiriyordu; basarilamadi. Bolge uyeleri ortakliklarini gelistirmek yerine ikili iliskilerle ekonomik-mali alani olusturmayi tercih ettiler. Bu da her bir uyenin farkli uygulamalara, farkli alanlara ve tabi farkli cikarlara yonelmesine yol acti. Uyelerin aralarindaki rekabet maliyetini dusurmek icin kalkisilan bir birlik, bizzat rekabetin araci haline geldi. Bu da AB uyeleri arasindaki ?cekismelerin? boyutunu ortaya koydu. Tabi burada kast edilen, guclu uyeler arasindaki rekabet.
Soz konusu duruma Obama da degindi ve iki dikkat cekici aciklama yapti. Birincisi, ABD ekonomisi duzelirse dunyanin-muhtemelen AB?nin- rahatlayacagi aciklamasiydi. Bu, bir anlamda ?sizi kurtarabilirim? anlamina geliyordu. Ikincisi ise, krizin buyumesinden AB?yi sorumlu tutmasiydi. Bu da, kendisini koruma duvarlari icine kapamaktan vazgecme uyarisi tasiyordu. Kisacasi, Obama AB-ABD ekonomik-mali iliskilerinde bazi yenilikler oneriyor, bu yeniliklerin ABD ekonomisini canlandiracagini soyluyor ve canlanan ABD ekonomisinin de AB?ye el uzatacagini ima ediyordu. Tarihte olmus; yine olabilir ve tabi siyasal sonuclariyla birlikte.
Timeturk