Turkiye ve Brezilya statukoyu rahatsiz etti

Brezilya Disisleri Bakani Celso Amorim, ABD'nin saygin gazetesi New York Times'a bir mektup gonderdi. Amorim, kendi ulkesi ve Turkiye gibi yukselen guclerin kuresel duzende soz sahibi olmasi gerektiginin altini cizdi

Taninmis bir Fransiz gazetesinde kisa sure once yayimlanan bir basyazida, Turkiye, Brezilya ve Iran arasinda muzakere edilen 17 Mayis tarihli ?Tahran Deklarasyonu?nun tarih kitaplarina gececegi ongoruluyordu. Saygin bir Ingiliz gazetesinde ise bir kose yazari, gelismekte olan iki ulkenin cabalarinin Birlesmis Milletler (BM) Guvenlik Konseyi?nin daimi uyelerinin uluslararasi baris ve guvenlik konusundaki etkin konumlarini tehlikeye attigini ve bunun huzursuzluga neden olabilecegini belirtti. Gercekten de kisa bir sure oncesine kadar tum kuresel kararlar bir avuc geleneksel guc sahibi ulke tarafindan aliniyordu. Guvenlik Konseyi?nin daimi uyeleri, Ingiltere, Fransa, Cin, Rusya ve ABD, rastlantiya bakin ki hem Nukleer Silahlarin Yayilmasinin Onlenmesi Antlasmasi (NPT) kapsaminda kabul goren nukleer gucler ve hem de uluslararasi baris ve guvenlik konularinda soz soyleme ayricaligina sahip ulkeler. G8, kuresel ekonomiyi etkileyen onemli kararlari vermekle yukumlu, uluslararasi ticarete yonelik hususlarda ise Quad ulkeleri (ABD, Kanada, Japonya, AB) soz sahibi. Brezilya, Cin, Hindistan, Guney Afrika gibi ulkelerin yani sira birkac ulke daha, uluslararasi iliskileri sekillendiren kuresel oyuncular arasinda ?mahalledeki yeni cocuklari? temsil ediyor. Bu oyuncular, mesru bir bicimde hala ?demokratik acik? sorunu bulunan uluslararasi kurumlara daha fazla katilma hevesini tasiyor. Artik bu ulkelerin ne dedigini dinlemeden kuresel kararlar almak mumkun olmayacak. Cancun?da 2003 yilinda duzenlenen Doha Zirvesi?nde, Brezilya, Hindistan, Arjantin ve diger gelismekte olan ulkeler, basta tarim olmak uzere onemli konularda cikarlarini gormezden gelen geleneksel gucler, ozellikle de ABD ve AB tarafindan alinan kararlara boyun egmemek konusunda anlasti. Dunya Ticaret Orgutu uyesi 20 ulke (G20), cok uluslu ticaret muzakerelerini sonsuza kadar degistirdi. EKONOMIK KRIZIN ETKISI Yasanan ekonomik kriz, yeni oyuncularin sahneye cikisini daha da belirgin hale getirdi. Hem zengin hem de yoksul ulkelerden olusan G20, dunya ekonomisini ilgilendiren tartismalarin ve kararlarin yer aldigi baslica forum haline gelerek G8?in yerini aldi. Iklim degisikligi hususunda, gelismekte olan ulkeler her zaman onemli oyuncular olarak one cikmisti. Ancak Kopenhag?da duzenlenen iklim zirvesinde uzerinde anlasilan ve beklentileri karsilamaktan uzak kalan ?Kopenhag Mutabakati?ni ABD ve BASIC ulkeleri (Brezilya Guney Afrika, Hindistan ve Cin) muzakere etti. Brasilia, 15 Nisan?da en ust duzeyden iki toplantiya ardi ardina ev sahipligi yapti: Ikinci BRIC (Brezilya, Rusya, Hindistan ve Cin) zirvesi ve dorduncu IBSA Forumu (Hindistan, Brezilya ve Guney Afrika). Bu tur gruplar, birbirlerinden ne kadar farkli olsalar da, gelismekte olan ulkelerin yeni dunya duzeninde soz sahibi olmaya dair tasidigi hevesi ve bagliligi ortaya koyuyor. Bir cok yorumcu bu iki zirvenin G7 ya da G8 zirvelerinden cok daha etkili sonuclar getirdigini dusunuyor. Gelismekte olan ulkeler ticaret, finans, iklim degisikligi ve hatta kuresel yonetim konularindaki tartismalara katilmaya basladi. Cin, Hindistan, Brezilya, Guney Afrika ve Meksika gibi ulkelerin varligi olmadan, pratik sonuclar elde edilemeyecegi anlasildi. Buna karsin, uluslararasi guvenlik ve baris ile baglantili ?cekirdek? konular hala kucuk bir grup kontrolu altinda. STATUKO RAHATSIZ OLDU Turkiye ve Brezilya?nin normalde P5+1 (BM Guvenlik Konseyi uyeleri ve Almanya) ulkeleri tarafindan ele alinacak bir konuya mudahale etmeye cesaret gostermeleri ve daha da onemlisi bu girisimde basarili olmalari, statukoyu rahatsiz etti. Tahran Deklarasyonu?nu acikca gormezden gelerek Iran yaptirimlari uzerinde israr etmek ve Tahran?a Viyana Grubu?nun (ABD, Fransa ve Rusya) yorumlarina cevap verecek sure bile tanimamak, geleneksel guc odaklarinin ayricalikli konumlarini paylasmak istemediklerini belirten analistleri hakli cikardi. Dahasi, Brezilya Devlet Baskani Lula da Silva ve Basbakan Recep Tayyip Erdogan tarafindan yapilan muzakereler, aylardan beri masada olan ve gecerliligi en ust seviyede onaylanmis senaryoyu titizlikle takip etti. Su an uluslararasi kamuoyunun gozu Guney Afrika?da duzenlenen Dunya Kupasi?nda. Sporlarin en evrenseli olan futbolda Brezilya ve Arjantin gibi gelismekte olan ulkeler her zaman onemli oyuncular olmuslardi. Artik savas ve baris gibi ciddi konularda da Turkiye ve Brezilya?nin yani sira Hindistan, Guney Afrika, Misir ve Endonezya gibi ulkelerin sesinin duyulmasinin zamani geldi. Bu sadece bu ulkelerin sicilleri ve yetenekleri dolayisiyla hak ettikleri bir durum degil ayni zamanda daha iyi bir dunya icin gerekli. Timeturk